As flores do salgueiral. Por Avelino Abuín de Tembra

 

ERÁ dificilísimo coñecer algún día cántas asociacións ecoloxistas existirán no mundo. As sociedades ecoloxistas cidadás, libres da tutela dos gobernos. Seguramente varios millóns. Cáles son os seus obxectivos específicos. Cál a súa organización externa e interna. Cáles os logros conseguidos.

 

Incluso é posible que a relación completa a teña Green Peace. Non é o mesmo tratar de protexer unha determinada paraxe da costa litoral, que acubillar e amparar un territorio continental, agreste e montesío.

 

A xente de a pé pensa de contado en que os ángulos defendidos polos ecoloxistas son panoramas fermosísimos. Que se pretende agarimar unha determinada panorámica ou unha manchea de árbores insólitas a piques de desaparecer.

 

A paisanía non comprende, en cambio, que se preserven os humidais improductivos e ineficaces. Por qué se resgardan aves, mamíferos e réptiles, que carecen de todo incentivo económico, lucrativo e comercial. Por qué se gorece a vida animal sen ningún tipo de contrapartida. Tal vez, seguindo inflexiblemente a teoría, se perderan as mellores florestas das especies autóctonas que hoxe se empeñan inutilmente en recuperar.

 

Aínda non se acabou de comprender por qué se extinguiron os raciais soutos e carballeiras. Os piñeirais seculares. Os freixedos centenarios. Por qué, por exemplo, neste febreiriño fuxefuxe e nervioso, hai que enxertar cerdeiras con pugas doutros climas. As ameixeiras con pugas de xeografías luminosas e cálidas.

 

Os campesiños queren froitas exóticas garantidas contra o contaxio. Certo é que os efluvios de Meirama e das Encrobas eivaron as escasísimas árbores froiteiras, de índole aborixe, que conseguiron sobrevivir a tanta doenza e abandono.

 

Certo é, tamén, que os programas de reeducación fructícola para instalar unha nova e avanzada agriculura foron exiguos e insificientes. A tal paso se eliminaron as peras urracas e as mazás cunqueiras e tabardillas, as cereixas, os ambuíños e as propias laranxas de Galicia, que xa non queda nin memoria.

 

Como o fracaso resulta continuo e desalentador, os arboricultores desisten e claudican. ¡Van polo cuadraxésimo ano da rendición! Galicia estase a converter na xeografía do salgueiral. Os salgueiros parecen ser o símbolo da submisión e da renuncia. O emblema da ineptitude e da inoperancia.

 

Os salgueiros beben e rouban máis auga que os deostados eucaliptos. Nas brañas de Laíño, mesmo a carón da Bouzal inxel, nacen, medran e morren millares de salgueiros cadan ano. Contan os biólogos que en Galicia os salgueiros son especies comúns e frecuentísimas.

 

Os salgueiros alagan, invaden e saturan os prados e as herbeiras, os lameiros e os panascos. Usáronse para curtir as peles co seu sangue vermello tan singular, pero por estes lares nunca se empregaron para facer solas de zocos nin outros mesteres semellantes. Para esa función estaban os nobres ameneiros.

 

Os paisanos de Laíño sempre sentiron polos salgueiros un certo abafallo, desaire ou desdén. Non foron cantados por Eusebio Lorenzo Baleirón nin o son agora por Anxo Angueira Viturro. Ambos coñecen os salgueiros.

 

Rosalía tiña noticias dos salgueiros, tanto en Lestrove como na Matanza. As leiteiras levaríanlle un ramalliño de gromos de salgueiros en flor para adornar a casa. Non debe haber na lírica galega poetas exaltadores dos salgueiros.

 

Os salgueiros son as primeiras árbores qaue anuncian, iso si, o advento inequívoco das mil primaveras. As flores dos salgueiros posúen un don de inflorescencia que se designa amento. Vocábulo que non traen os glosarios galegos e si os casteláns.

 

En Castela alcúñanse tamén candelillas, porque son como velas e brotan durante a oitava plenísima da festa da Purificación ou Candeloria. En Galicia tamén se chaman gatos.

 

Durante séculos, os salgueiros foron considerados árbores sagradas vinculadas á Paixón do Señor. Por medio dos salgueiros trasladábase o lume novo do sábado santo ata as moradas. Costume exótico polas latitudes da Bouza inxel ou, polo menos, derogado e abolido polo constante desamor.

 

¿Por que non se aproveitaron os salgueiros como árbore ornamental de xardíns e verxeis? Iso é un misterio. Outro proceso máis da desgaleguización.

 

Se se quere contemplar un bosque de salgueiros na súa plenitude visual, hai que vir a Laíño. Ás súas brañas rosalíanas. Pola Candeloria, os salgueiros comezan a súa floración. A eclosión culmina entre San Valentín e San Matías. O espectáculo é inaudito. Os salgueiros tórnanse brancos, amarelos, purpúreos, louros e cinsentos sobre o inmenso verdeal. Estas brañas de Laíño serán, probablemente, un dos espacios húmidos que quere protexer a asociación ecoloxista Amigos da Terra de Galicia.

 

Os galegos tiñamos que ser todos amigos da nosa propia terra e dos salgueiros. Se as áreas húmidas son imprescindibles no ecosistema de Galicia, os salgueiros serán a súa máxima expresión.

 

Conviña invitar ós representantes do convenio internacional de Ramsar a visitar o salgueiral inmenso de Laíño durante a oitava convención do próximo novembro que se celebrará en Madrid. Para que se comprobe o dano que os salgueiros están a producir nunha das paraxes máis fermosas que Galicia ten. Como a nefanda lei de costas converteu este pénsil único nunha varanda de salgueiros parapléxicos e insidiosos.

 

Por entre os salgueiros revoan mil corvos grandes e tétricos como o futuro que nos agarda. O rexedor local trata de facer camiños líricos entre os salgueiros e as xunqueiras. Que o paisano desfrute do que foi secular e sempiternamente inviolable e indisoluble. A través das centurias vinculado ó herdo patrimonial e familiar.

 

Por eses sendeiros e vereas artificiais circularía a xente como por un museo de historia natural. Se a demarcación de costas concede o visto bo e prace, que se ve difícil. Son cen hectáreas que carecen de toda axuda institucional. A pesar do seu alto valor paisaxístico, ecoturístico e ambiental, como propugnan os Amigos da Terra.

 

As flores do salgueiral nunha cantiga inicua, perversa e vil. Como sexas o dono dun salgueiro e o desexes cortar para leña do fogar, facer zocos ou simplemente porque aquelo é teu, desiste de inmediato. Virán os inspectores da lei de Costas, os vixilantes da Consellería de Medio Ambiente, os sentinelas do monte Xesteira. Serás cazado e castigado como energúmeno, rudo e incivil. Como poseso.

 

O uso racional dos humidais galegos resulta aquí un desatino. Na década cincuenta, cando aínda non chegara a parcelaria, nin a lei de costas, nin a maldita interferencia gobernamental, campeaban uns versos nas marxes do Ulla, atribuídos apocrifamente a Rey Romero.

 

Era a gabanza do ameneiro e a repulsa do salgueiro. En normativa antiga, cantaba a troba iluminada de Rey Romero: "Entre todos os albres que hai no mundo, / sen dúbida o primeiro, / foi pra min o que todos coñecedes / co nome de ameneiro. / Xa sei que isto vos causa, senón risa, / certo estremecemento. / Mais é preciso que escoités un pouco / o que dicirvos quero. / Acontece cos albres coa teima de aprecialos, / o mesmo que cos homes, compañeiros. / Dan moitas veces paus a quen traballa / e pan ós priguiceiros''...

 

¡Madrid tomou cumprida vinganza substituíndo os ameneiros polos salgueiros!