Entrar
¿Usuario nuevo? Regístrate
ulango
? ¿Ya estás suscrito? Entrar en Yahoo!

Consejos de Yahoo! Grupos

¿Sabías que...?
Puedes añadir enlaces en tu web relacionados con tu grupo.

Mensajes

  Mensajes Ayuda
Avanzado
la diakroneso en las helpoplanlinguos.   Lista de mensajes  
Responder | Reenviar Mensaje #168 de 187 |
salutos ba totos.
las ciencos de la uomo, komo la sociologio, la
sikologio (psikologio), la ekonomikologio (ekonomio),
la linguologio (linguistiko), ecetera, suferin
tradicionamente una forta distorsiono de la principo
cienca ojetiva, la principo mater la kontrolo
eksperimenta de las hipotesos ou teorios, kontrolo
kualo esan la firma fundamento de la konocimento
justifikata fronte al tipas deliros de la ideologio
relijiona ou politika.
kuesta distorsiono okasionin por las fortas
konfliktos de interesos otur la temo estudata. la
sikologio, la antropologio, ecetera, non esan minus
ojetivas ni minus solidas kuanto la astronomologio
(astronomio) ou la fisikologio (fisiko), ma las astros
non provokan konfliktos en la vivo komuna (kon
escepciono de aferos pontas komo la teorio
astronomologa fa isula galileo) ei, inversamente, las
kuantesos de uomos ui provokan konfliktos en la vivo
komuna. por kuesto, una lejislo tipa de la
astronomologio ei de la fisiko, la lejislo de la
gravitasiono universa fa isula niutono (Newton) nunkua
kausin protestos socias, ma una lejislo tanto ojetiva
ei ben probata eksperimentamente, la lejislo de la
aumentasiono espontana de la populasiono aldi las
alimentos disponablas, fa isula maltuso (Malthus)
kausin ei kausan protestos socias, inkluso periodas
negasionos delirantas de kuesta lejislo, kon
afirmasionos komo "oji, la lejislo fa isula maltuso
estan superata". ma la famino en multas grandas urbos
de la mondo, ei especialamente en grandas rejionos de
la mondo kon alta denseso de populasiono, proban ke
kuesta lejislo eksistan. alora, la lejislo ojetiva fa
isula niutono non atakan sujetivamente la orgujo uoma,
ei la lejislo ojetiva fa isula maltuso ui; una atako
(sujetiva ei non intencionata) kualo produktan una
oskurasiono de la konprenasiono ei una negasiono
deliranta de las faktos, kolokando pe la uomo aldi las
lejislos naturas, komo se la uomo non esun una animalo
inter las altras animalos; ono noten ke rekonocar pe
la uomo komo una animalo inter las altras animalos
(afirmasiono plenamente probata via las eksperimentos)
non implikan dicar ke la uomo esan solamente una
animalo.
donke, la linguologio (linguistiko) esan una cienco
tanto ojetiva ei eksakta komo la fisikologio, la
kosmologio ou la biologio. ma las interesos pro
deformar socialamente la verito ojetiva esan tre
fortas dentro la linguologio. por kueso ono dican
tipamente ke la arabiko esan una sola linguo, ma la
verito esan ke la arabiko esan una famijo de linguos
similas, reciprokamente non senpre konprenablas. ou,
inversamente, ono dican ke la serbiko ei la kroatiko
esan duas linguos diferantas, ma la verito esan ke
itos esan duas variantos (non frontatas, sino en
transiciono jeografia paulatina) de la mesma linguo,
la serbokroatiko, ei tipamente kon facila
interkonprenasiono reciproka.
la helpoplanlinguologio, la linguologio de las
linguos planatas helpantas (auksiliantas) esan una
parto de la linguologio, non una deliro ideologa
seudocienca komo la filologio tipa, ou komo la
astrologio ante la autentika astronomologio, ou komo
la alkimologio (alkimio) ante la autentika kimikologio
(kimiko).
donke, las hipotesos ei teorios de la
helpoplanlinguologio estan senpre under la kontrolo de
las faktos ei las eksperimentos; kuesto estan la
sekureso kontra la deliro.
tipamente, las kreantos de la volapuko, la espo
(Esperanto), la interlinguo (Interlingua), ecetera,
miksin suas ideologios personas kon las resultatos
eksperimentas ojetivas, ei posterioramente en multas
okasionos ono formin komunesos sinbolas
seudorelijionas otur alkunas de kuestas
helpoplanlinguos. la okasiono otur la esperanto esan
la plus konocata: isula zamenhofo (Zamenhof) ligin la
espo kon sua ideologio relijionpolitika (homaranismo,
ideo interna, linguo de paco, ecetera) ei rapidamente
ono konstituin una komuneso seudorelijiona ei
seudopolitika, la esperantismo, estremamente klosata
ei hostila kontra las altras helpoplanlinguos.
ma la fenomeno non okasionan solamente dentro la
linguologio; en la sociologio ei la ekonomikologio,
ono inoltre formin pe una sekto seudorelijiona de
aspekto politika: pe la marksismo, otur las teorios
sociologas ei ekonomikologas fa isula karlo markso; ei
en la sikologio ono formin pe altra sekto
semirelijiona ou seudorelijiona, kon afirmasionos
frekuentamente negatas fa las eksperimentos sikologas:
pe la sikonalisismo (psikoanaliso), otur las teorios
sikologas fa isula froido (Freud). la danjero mater la
deformasiono anticienca esan, donke, konstanta dentro
las ciencos kualos estudan pe la uomo.
en kuesta teksto, mio desiran estudar certa aspekto
tradicionamente tre neglektata en las linguos
helpantas planatas: la diakroneso.
dentro la linguologio jenerala, la diakroneso esan
una aspekto plenamente konprobata de las linguos,
dialektos ei fablos (parolmodos). kualkuna fablo
evoluan kontinuamente under la lejislo de la minima
esforco (la lejislo centra de la linguologio). se una
formo aparantamente lingua non evoluan, ono diritan
dicar kon sekureso ke kueso non esan una linguo,
dialekto ou fablo, sino una kostruasiono erudita sin
uso orala reala. la "moderna latino erudita" ei la
espo esan duas bonas eksenplos. la autentika latino
evoluin, naturamente, ei oji kuesta latino esan las
linguos neolatinas, ma la "moderna latino erudita"
esan parolata espontanamente fa ninkuno, ei donke la
lejislo de la minima esforco non aktuan otur kuesta
seudolinguo, ni otur la seudolinguo espo, kualo
tanpoko tenan parolantos espontanas.
las autentikas linguos helpantas planatas, komo la
ido, la interlinguo, la ikuso ou la ulango, abofe
(evidentamente) evoluan fonetikamente,
morfosintaksamente, ecetera, under la lejislo de la
minima esforco. ma, frekuentamene, reaparan la tipa
deliro: konsiderar ke la xanjo (kanbio) linguologa
esan una dejenerasiono de la linguo, ei ke kuesa
kanbio devan esar evitata ou diminutata.
kuesto, naturamente, esan una deliro. las parolantos
de kualkuna linguo, sea teritoria, sea planata, non
kanbian la linguo por barako (hasaro), sino para
adekuar la linguo ta suas interesos. se itos non
xanjun la fablo, kuesa linguo ou dialekto non esun
plenamente utila para komunikar.
frenar ou dificilar la xanjo lingua esan una
inbecileso tanto granda kuanto frenar ou dificilar la
xanjo biologa de las especos under la lejislo de la
adaptasiono pasiva (ei aktiva) ta la anbiento ekologa.
la uomo non frenan la xanjo de las especos vivas
prokue ito, til menan, pe kueso non posiblin, ei
inoltre prokue la xanjo de las especos non atakan tre
frontamente sua orgujo; ma nosos devan rememorar las
atakos por orgujo kontra las teorios evoluativas fa
isula darwino. la xanjo de las entos vivas ei de las
linguos esan una fenomeno adaptativa plenamente
probata, normala ei non patologa.
la problemo, dentro las linguos, esan deformar la
funciono propra de las linguos (la komunikasiono) ei
konvertar las linguos ba una sinbolo naciona, triba,
politika, relijiona ou morala, sakrundo la linguo ei
dekretundo ke la linguo tenan una orijino deusa, ei ke
donke la linguo non posiblan ni diritan xanjar, komo
isa deuso non xanjan.
realamente, la sinkroneso ei la diakroneso esan duas
aspektos konplementas de la linguo. sin sinkroneso,
sin una fikseso relativa de la linguo, la
komunikasiono esun tro dificila por manko de elementos
komunas (principalamente de vokabularo) ei sin
diakroneso la komunikasiono esun tro dificila por la
presenteso de elementos distorsionantas en la linguo.
por kueso, eksenplamente, las parolantos de la latino
en isa toskano xanjin paulatinamente la latino pe
kualo itos parolin, eliminundo por eksenplo una rasgo
morfosintaksa tre dificila, la deklinasiono, ei
eliminando inoltre una rasgo ortografia ja non utila,
la letro "h", verso la formo moderna de sua latino;
eis, la italiko.
las eruditos ei las akademos, tipamente, fosilan las
linguos ei blokan la xanjo, especialamente en la
ortografio, senpre kon damajo para las parolantos
komunas. ma las parolantos non esan estupidas. por
eksenplo, ono konocan eksperimentamente ke itos nunkua
ou kuasi nunkua retroiran desde una morfosintakso
facila analisa ei posiciona verso una morfosintakso
dificila de tipo deklinativa ei kon polimorfismo
superflua; la transito esan kuasi senpre en la sentido
inversa.
dentro las linguos helpantas planatas, la diakroneso
devan esar non evitata sino regulata.
la xanjo lingua, eksenplamente dentro la ido, devan
esar permesata dentro listos ou foros de aceso
universa (non de aceso restriktata) ei las xanjos plus
adaptativas eson paulatinamente adoptatas de modo
espontana fa las parolantos. komo eksenplo, dentro la
ido mio proponan ei praktikan duas xanjos: la
abolasiono de las digrafos ei las difonos, adoptundo
la ortografio fonetika pura (tantas letros kuantas
fonemnos) ei la sustituasiono de la sufikso "n" de
akusativo, tro dificilamente audabla, via una
preposiciono kurta ei klara de akusativo, la
preposiciono "pe", prendata de la rumaniko.
ma, para operar ansi, ono necesan konsiderar la ido
sen patologio socia; eis, non komo una relijiono ou
una ideologio superiora, sino komo meramente una
istrumento de komunikasiono. eksistan ninkuna granda
avantajo en eskribar, via la ido, la parolo "oxigeno"
kon la letro "x" ma la parolo "oksilaba" kon las duas
letros "ks", prokue las kuatras fonemos unesmas de
anbas parolos esan las mesmas: "oksi".
inoltre, una xanjo tro rapida de la ido produktun una
kaoso poko konprenabla, komo ono visionan en las
escesivas versionos sucesivas de softuaro ou sistemos
operativas para la mesma funciono, multas versionos
sucesivas para la benefico ekonomika de la produktanto
ei kon pokas mejorasionos realas para las usantos.
kuando las usantos tenan la kontrolo reala de la
proceso komunikativa, sea en la softuaro, sea en las
linguos helpantas planatas, itos establan
espontanamente la ekilibro inter la aspekto sinkrona
ei la aspekto diakrona. por kuesto okasionin la
relativa triunfo de la linukso ou de la ulango. ma ono
noten ke la ulango presentan una granda danjero: sua
vinkulasiono esplicita kon idealos etikas uomalas.
kualkuna helpoplanlinguo kon vokasiono de uso masiva
devan esar etikamente neutra, tanto oberta verso la
uso paca komo verso la uso agresiva (en la industrio
de armimento, por eksenplo). esan ninkuna sekreto ke
la industrio de armimento esan una industrio
antietika. ma, se ono non diritan usar la ulango para
ke la goberno cina eksportun armimento, donke la
ulango tonban verso la estato de sekto.
kualkuna helpoplanlinguo seriosa esan una linguo para
la paco... ei para la gero.
mio, etikamente, dican sin desimulos ke la gero esan
la maksima krimino, ma mio non miksan la plano de la
etiko kon la plano etikamente neutra de la cienco, aki
de la helpoplanlinguologio.
amikamente, fa isula alexandro xaviero, imeilo
pracrito@... (pracrito arobo yahoo punto es).




______________________________________________
LLama Gratis a cualquier PC del Mundo.
Llamadas a fijos y móviles desde 1 céntimo por minuto.
http://es.voice.yahoo.com



Lun, 13 de Feb, 2006 11:47 am

pracrito
Sin conexión Sin conexión
Enviar mensaje Enviar mensaje

Reenviar Mensaje #168 de 187 |
Desplegar mensajes Autor Ordenar por fecha

salutos ba totos. las ciencos de la uomo, komo la sociologio, la sikologio (psikologio), la ekonomikologio (ekonomio), la linguologio (linguistiko), ecetera,...
Alexandre Xavier Casa...
pracrito
Sin conexión Enviar mensaje
13 de Feb, 2006
11:47 am
Avanzado

Copyright © 2009 Yahoo! Todos los derechos reservados.
Política de Privacidad Actualizada - Condiciones del servicio - Directrices - Ayuda