translated by HeYafu

Kiam: when
Tiam: then

Ciam: always

Niam: never

Iam: sometimes

Mia avino rakontin ke, kiam xi esin yuna, femos(women) ne povin
studi kariero . Tiam xu ne povin esi medikoros nor advokatos. La
femos devin dediki xu al la homo ko al la infanos. Tiam xu ne povin
baloti .
Cu mia avino povin studi kariero, kiam xi esin yuna?. Ne. Tiam la
femos ne povin studi kariero.

Cu mia avino povin esi medikoro or advokato?. Ne. Tiam femos ne povin
esi medikoros nor advokatos.

Cu mia avino povin baloti, kiam xi esin yuna?. Ne. Tiam femos ne
povin baloti.

Kiam yi viziton mim?. Mi viziton yim iam dum la weko .

Kiam yi esin en Afriko?. Mi niam esin en Afriko.

Cu mu lernan ciam ? Yes, mu ciam lernan io.

Kiam yi mornmanjan ?. Mi mornmanjan en la morno.

Kiam yi dorman?. Mi dorman dum la nokto.

Cu yi ciam havan feritempo?. Ne. Mi devan worki ko studi.

Cu yi iam raydin sur kamelo ?. Ne. Mi niam raydin sur kamelo.

　



Suffix- iz-: It forms verbs that express that something goes back to
the same state indicated by the root of the verb. For example:

Sana: healthy
Sanizi: to heal

Reda: red
Redizi: to redden (make something turn red)

Morta: dead
Mortizi: to kill (to cause death)

Xi redizan la lipos: She paints her lips red.

La lafo yunizan. Laughter makes you younger.

La sportos fortizan la korpo: Sports make your body stronger.

Cu mistinos aman belizi sim ? (to make themself beautiful)?. Yes,
mistinos aman belizi xuself.

Cu la lafo yunizan?. Yes, la lafo yunizan.

Cu la sportos fortizan la korpo?. Yes, la sportos fortizan la korpo

Cu guda medikacos sanizan?. Yes,guda medikacos sanizan (heal).

Cu mizero felicizan (makes you happy)?. Ne, mizero ne felicizan.

Cu la vino fortizan la korpo?. Ne, la vino disfortizan (weaken) la
korpo.

( Si: herself, himself, itself, themselves. This pronoun is
called "reflexive". It is used when the receiver of the action is
also the doer of that same action. It is called "reflexive"
(from "reflect") because when you look at yourself in the mirror your
image is reflected on it. This pronoun is only used in the third
person singular and plural (hi, xi, ji, lu). Example: Hi rigardan sim
en la spegulo: He looks at himself in the mirror.



Suffix -is-: It forms verbs that convey the ideas of "become", "turn
into", "change the state".

Nigra: black
Nigrisi: to blacken (become black)

Dika: fat
Dikisi: to fatten (make you fat)

Reda: red
Redisi: to blush (become red in the face)

DON'T CONFUSE the suffix -is- with the previous -iz-. Notice the
difference: : Xi redizan la lipos: She paints her lips red.

Xi redisan: She blushes.

　

Examples with the suffix -is-:

Mi dikisin (got fatter). Mi devon aceti (buy) mor biga jako (jacket)

En awtuno (fall, autumn) la arbos flavisan (become yellow) (flava:
yellow)

La situato malisin: The situation got worse.

Hi esin dissana (ill). Nun hi sanisin (healed).

Cu mi dikisin?. Yes, yi devon aceti mor biga jako.

Cu en Latina ameriko la ekonomia situato (economic situation)
malisis?.

Yes, ji malisin.

Cu la infano (child) yam sanisin?. Yes. Hi esin dissana. Nun hi
sanisin.

Cu la wetero (weather) esan diswarma?. Ne, la wetero warmisin.



La monos (the months):

Januaro: January

Februaro: February

Marto: March

Aprilo: April

Mayo: May

Juno: June

Julio: July

Awgusto: August

Septembro: September

Oktobro: October

Novembro: November

Decembro: December

　
Kiu esan la unu mono de la yero?. La unu mono esan januaro.

Kiu esan la lasta mono de la yero?. La lasta mono esan decembro.

Cu januaro esan mor longa ol februaro?. Yes, januaro esan mor longa
ol februaro.

Kiu esan la most dislonga mono?. Februaro.

　


Esperi: to hope

Atendi: to wait

Mi esperan ke yi sukceson (will succeed) en la egzamo (exam).

Mi esperan ke yi fartan bone.

　


Tempo: time (chronological)

wetero: weather

Xi esin en Japanio dum longa tempo.

Esan tempo por plori (cry) ko tempo por lafi (laugh).

La wetero esan mala (bad) car tondran ko pluvan .

Dum printempo (spring) la wetero esan agrabla (nice).