translated by HeYafu

The verb refers to what people and animals do or feel and also to
their state. So far we have seen the following verbs:

Infinitive (to study, to speak, to sing). In Ulango they end in "i":
(studi, paroli, kanti).

Present (I study, you speak, they sing). In Ulango they end in "-an",
and this ending does not change with the different persons (mi
studan, yi parolas, lu kantan).

Past (I studied, he spoke, they sang). In Ulango they end in "-in"
for all the persons (mi studin, hi parlin, lu kantin).

Future (I will study, he will speak, they wíll sing) In Ulango they
end in "-on"

Conditional (I would study, he would speak, they would sing). In
Ulango they end in "-uz" for all the persons (mi studuz, hi parluz,
lu kantuz).


Ending -ez: It indicates the Imperative and can be used to give:

Direct orders: Studez! (study!). Parlez! (speak!). Kantez! (sing!).
Indirect orders and wishing expressions: La edukoro volan ke mu
studez. Mi deziran ke hi parlez. La publiko petan ke xi kantez.
La direktoro ordonin al la lernantos: Studez mor deligente!.
La edukoro dirin: Ne catez (don´t talk) dum la klaso!.

La kingo ordonin al la serfos: Irez!.

Hi deziran ke sia spozino (wife) venez.

Cu yi deziran ke mi rakontez (tell) anekdoto?
La governmento (government) postulan (demands) ke mu pagez la taksos
(taxes).



Ce: at, in somebody's place


Ludoviko (Louis): - Hodie mi viziton yi.

Mikaelo (Michael): - Venez ce mi inter la oku ko deku vespe.



Ceesi: (be in) attend.


Vilhelmo (William): - La kumveno okazon (will occur) dum Juno en
Madrido. Cu yi ceeson?.
Olga: - Mi ne povon ceesi. Mia spozulo esan dissana.



Suffix -or-: It designates the person that has the quality expressed
by the root of the word.

Examples:

Yunoro: a young person

Disyunoro: an old person

Fortoro: a strong person

Drinkemoro: a drunk

　

Yunulo esan yuna viro (man).

Fortulo esan forta viro.

Belino esan bela femo (woman).

Cu yia avulo esan yunulo?. Ne, mia avulo esan disyunulo.

Cu en Finlando (Finland) esan multa belinos?. Mi ne konan. Mi niam
esin tie.

Kiu esin la stilistos de la banko?. Nekonatas ulos (strangers).

Kio faran drinkemoro?. Drinkemoro drinkan (drinks heavily)
alkoholacos.

Cu boksistos esan fortulos?. Yes, boksistos esan fortulos.


Suffix -ebl-: It indicates possibility

Examples:

Vidi: to see Videbla: visible
Trinki: to drink Trinkebla: drinkable
Kompreni: to understand Komprenebla: understandable



Dum la nokto nigra kato ne esan videbla.

Tiu ci hidro esan trinkebla.

Ulango esan komprenebla lango (language).

Cu yia pensos esan videbla?. Ne, ju ne esan videbla.

Cu la hidro kum koto (mud) esan trinkebla?. Ne, ji ne esan trinkebla
(drinkable).



Tra: through


Cu la vitro (glass) esan travidebla (transparent)?. Yes, la vitro
esan travidebla.
Cu la ligno (wood) esan travidebla?. Ne, la ligno ne esan travidebla.



Eble: possibly


Karlo (Charles): - Cu yi iron al la koncerto?
Frederiko (Frederick): - Eble.



Neeble: impossible


Antono: - Mi invitan yi ludi teniso (tennis).
Rikardo: - Neeble. Mi devan worki.



Kompreneble: understandable (equivalent to "of course")


Alberto: - Cu Francio (France) esan en Europo?.
Rodolfo: - Kompreneble! (of course!).




Suffix -ind-: It means "worthy of". Examples:

Vidi: to see
Vidinda: worth seeing

Legi: to read
Leginda: worth reading

Kompati: to sympathize with
Kompatinda: worthy of compasion

Bedawri: to regret, to deplore
Bedawrinda: pitiful,deplorable

　

Venecio (Venice) esan vidinda urbo.

"Don Quijote de la Mancha" esan leginda libro.

Tiu mizerulo (mizero: misery) esan kompatinda.

Cino (China) esan vizitinda lando.

Cu Romo ko Pariso esan vizintida urbos?.

Yes, tie esan multa vidindacos (things worth seeing).

Kial esan admirinda la verkos (masterpieces) de Mikelanjelo
(Michelangelo)?

Car esan beleco en hia pentracos (paintings) ko skulptacos
(sculptures).



Kara lernanto: Mi supozas (I guess) ke vi estas laca (tired). Do (so,
consequently) ni lernos du prefiksojn, kiuj estas tre facilaj.

Prefix re-: It indicates repetition. Examples:

Fari: to do, to make

Refari: to do again, to remake

Legi: to read

Relegi: to reread

Komenci: to start

Rekomenci: to start again

Mi ne aman ci tiu letero. Mi devon reskribi ji.

Esan konsilinde (advisable) relegi la prea (previous) lesonos.

Xi farin miso (mistake). Xi devon rekomenci la worko.

Kiam yi revenon (will come back)?. Eble mi revenon morge.

Kiam hi reiron (will go again)?. Hi reiron dum la proksa weko.

　

Prefix eks-: ex.

Examples:

Eksministro: ex-minister

Ekspreszidento: former president

　

Leterfragmento:

Dera amik o: Mi ricevin yia letero. Kiel kutime (as usual) mi legin
ji kum granda intereso. Kora danko!.

Cu yi aman muziko?. Cu yia lando havan folklora muziko?. En mia lando
esan tipika folklora muziko. Ciuyere (every year) okazan (occur)
festos, kum partopreno (participation) de diversa ensemblos (musical
bands). Multa personos ceesan tiu festos, kiu esan granda sukcesos
(success).

Mi restan (stay) atendante yia respondo. Intertempe (meanwhile)
bonvolez akcepti kora salutos de yia amiko.



Useful Expressions for conversation

Sendube...(Undoubtly....)

Ne gravan...(It doesn't matter...)

Aliflanke, ...(Besides)

Cu yi vidan? (Do you see? Do you understand?).

Kiel yi povan supozi.....(As you can guess).

Kiel esin espereble....(As expected).

Mi bedawran. (I'm sorry).

Siman nekredeble! (Unbelievable!)



To make introductions

Arturo: - Permesez ke mi prezentez al yi mistulo Petro Lopez.

García: - Prezuro!. Mi esan Johano García. Kiel yi fartan?.

Lopez: - Mi fartan bone. Danko. Ko yi?.

Garcia: - Bone. Danko.

　

The conversations continues and then they say goodbye:

López: - Til revido! (see you later!).

García: - Til balde! (see you soon !)