salutos, pu edo robercono. kuesta traseskribasiono esun la plus proksimata segon las resursos tipas de la tino.
    nosos iren, primo, verso la fondo de la afero. tuo dikan ke: "Neniu skribsistemo povos redoni chiuin sonoin de la homaro senprobleme". kuesto esan falsa. la kuanteso de sonoros signifas dentro las bahasos de la mondo non esan plus alta ke cinkocentas (500), ei kueso se nosos trokalkulan. donke, kualunka bona sistemo kualo usun solamente las signos senpre presentas dentro las eskribatoros alfabetolatinas mojan perfektamente reproduktar las nuancos signifantas. inkluso, kon una sistemo letronumera, facilamente pe las nuancos sonoras non signifantas ono mojan representar, kon segmentos plus ou minus longas mater signos.
    la afero esan tre diferanta kon isa mal nomata alfabeto fonetika internaciona, kualo non esan fonetika ni internaciona. tuo, komo tipa anglo, rekomendan inperialistamente prendar kuesa sistemo komo "internaciona" ei oblidar las proponasionos plus rasonablas, ronpando ansi una principo fundamenta de la cienco: la konstanta mejorableso de las sistemos ei las teorios. tuas aludasionos kontinuas verso las "normos internacionas" (anglosaksas) de "kualunko uomo edukata ben" (segon las normos de la elito anglosaksa) kausan ke tuo kolokan espresasionos komo "/mE~/", probablamente alkuna trasletrasiono anglosaksa, ei tuo suposan ke mio, komo "uomo edukata", devan konocar la sistemo, ei ke kuesa sistemo esan "internaciona".
    la sistemo ideograma esan perfektamente kapaca para eskribar nomos propras konservando la pronunciasiono orijina. sinplamente, ono usan alkunas ideogramos under regulos fiksas, inoltre, eksistan una sistemo ansi dentro la ciniko moderna, sistemo raramente usata.
    felicamente para tuo (ma non para multas altros) la cinano media konocan algo la alfabeto latina, ei la situaciono esan simila para la rusano media, la arabano media, ecetera. ma kuesto non krean una normo internaciona, sino sinplamente unas usos predominantas tenpamente dentro alkunas lokos. la uso de la alfabeto latina restan marjina en grandas rejionos de la mondo.
    la linguistiko cienca non esan tanto sinplista ni tanto inperialista komo dentro tua konceptasiono.
    eksenplamente, non sel pe la hindurduiko ono eskriban frekuentamente under la alfabeto latina, sino inoltre pe altras bahasos baratas. eksistan una komitato barata pro la trasletrasiono ei la eskribasiono via la alfabeto latina de las bahasos baratas autoktonas. tuo, probablamente, dikon ke kueso argumentan kontra mias "tesos". ma mio non tenan "tesos" komo vosos, las naivas diletantos anglosaksas de las planbahasos. sinplamente, mio, komo linguisto, tenan hipotesos senpre under la kontrolo eksperimenta. eksenplamente, sur la alfabetasiono de las bahasos baratas via la alfabeto latina, komo linguisto mio dikan ke kualunka sistemo esan posibla, ma ninkuna sistemo esan obliganta, donke ono mojan usar kuesa sistemo ou altras. la alfabeto latina donan problemos para las bahasos baratas, prokue ono necesan una granda kuanteso de diakritikos, dificilamente lekturablas ei dificilamente reproduktablas. novamente, se mio esun una "tesisto" komo vosos, las sektojas anglosaksos, mio argumentun pro kuesto ke "ono devan abandonar la eskribasiono de las bahasos baratas via la alfabeto latina". ma la realo esan diferanta. eksistan medios teknikas para superar la situaciono, ei eksistan la volonteso de las usantos sur usar ou non usar kuesa sistemo. donke, segon nosos, las linguistos, dikan frekuentamente: "kuesto esan posibla, inkluso rekomendabla under alkunas cirkustancos, ma jamai necesata". inoltre nosos mojan eskribar la ingliko ou la arabiko under la alfabeto cirila. alkunas bahasos centrasias konservan tekstos under la alfabeto araba, la alfabeto latina ei la alfabeto cirila, para la misma bahaso.
    naturamente, la problemo non esan usar la alfabeto latina tipa para las bahasos planatas. la problemo esan la atitudo sektesa, inperialista ei violenta de kuesa elito internaciona kualo ja parolan ben la ingliko, ei kualo intencionan kolokar las praktikos anglosaksas komo praktikos de obligata uso ei obligata konocimento.
    la balo resaltan, pu edo robercono. tuo demandin: "Kiu estas "roberto"? Kiu estas "edo"?". menan mio demandan: eske kualo esan "/mE~/", kon ou sin majusklos non senpre reproduktablas fa mio? ei mio agregan ke, se la informasiono sur kueso estan solamente via la ingliko, mio pe kuesa informasiono non lekturon, prokue se la sistemo esan "internaciona", evidentamente eto devan aparar via multas bahasos tre difusatas. se tua politiko sur kuesto esan, komo la politiko de isa sociasiono fonetika internaciona, "ingliko para totos", mia respondo esan: mu jamai, jamai, jamai!
    para vosos, anglos, la persono kio non parolan la ingliko esan una underpersono. posiblamente, la moderanto de kuesta listo dikon ke mio acionan kontra la edukeso interneta, ma las faktos esan las faktos. las anglos kios dominan isa sociasiono fonetika internaciona donan suas informasionos esklusivamente via la ingliko. isa edo non mojon donar ta mio klarasionos sur formos komo "/Ed rObErts@n/, kuja pronunciasiono mio non konprenan, sinplamente prokue kuesas klarasionos sel eksistan via la ingliko.

    las faktos esan las faktos. probablamente isa edo volontun protestar, argumentando ke mio, komo linguisto, devan konocar la ingliko ei la sistemo de traseskribasiono usata fa elo. eske tuo non pensan kueso, pu edo? isa sociasiono fonetika internaciona non esan la sociasiono fonetika internaciona, sino sinplamente una kabineto anglosaksa, tre komoda para isa edo ei las parolantos fluantas de la ingliko ei tre nonkomoda para nosos, las altros, la imensa majoreso.

    las faktos esan las faktos. las parolantos fluantas de la ingliko, kuando itos krean planbahasos, non usan kuesas planbahasos ni pre la kreasiono, ni intan la kreasiono, ni pos la kreasiono, sino la ingliko senpre. la europijino fa isa jorjulo bureo ("George Boeree") esan una bona eksenplo. isa jorjulo bureo non usan, dentro la planbahasologio, ni sua nederlandiko orijina ni la europijino kreata fa elo, sino la ingliko ben aprendata fa elo. inoltre, nosos visionan ke, nar kuesta listo, nar isa esponovo, las menbros inglikas non usan suas proponasionos sur espo reformata, sino la ingliko. itos usan aki bahasos planatas sel prokue kuesto esan una kondiciono absoluta de la listo, ma kuando non eksistan kuesa kondiciono, itos abandonan suas "amatas" projektos.

    la realo esan plus trankila ei lojika.

    la realo esan ke una planbahaso aceptabla sel necesan evitar las defektos plus evidentas (vokabularo apriora, pronunciasiono dificila, ortografio antifonetika, nonregulesos abundantas, ecetera) ei, esencamente, permesar ke las parolantos modifiken toto modifikabla segon itos. ansi, eksenplamente, las parolantos de ulango usan la letro xo komo en la fasilinguo, sin necesar la digrafo "sh", evidentamente "internaciona" segon isa edulo robercono. ma kuesta digrafo non esan internaciona, sino sinplamente anglosaksa ei rejiona, nientamente eslava, por eksenplo. donke, la ulango usan una ortografio fonetika (sin digrafos) ei la afero funcionan. se las parolantos de la ulango desiran usar la digrafo "sh", itos mojan pe kueso fagar. ma (suponablamente para tristeso de isa edo) itos preferan la sistemo fonetika (para kada fonemo una sola letro, ei senpre la misma).

    nosos, las usantos realas de planbahasos non dogmojas para aferos narlinguistikas, ja tenan las solucionos jeneralas ta la problemo de la komunikasiono internaciona, ei pe kuesas solucionos nosos ja usan. nosos konprenan mutuamente ei nosos non necesan aprendar la ingliko para solucionar nosas problemos eventas de komunikasiono via planbahasos rasonablas.

    posiblamente, alkuno dikon menan: pu alesandrulo, se tuas ideos ja estan ansi klaras, para tuo ei las usantos naringlikas de planbahasos la afero ja non esan fundamentamente teoriar, sino praktikar kon trankileso, libereso ei lojiko socia pe las planbahasos. se alkuno pe kueso dikan, mio respondon ke si.

    amikamente, fa isa alesandrulo.

    ----- mesajo orijina  -----

Vi vere ne komprenas la koncepton "propra nomo", Aleksandro. Kiu estas "roberto"? Kiu estas "edo"? Por vidi mian propran nomon, vidu la subskribon che la fino. Mi indikis la familinomon per mayuskloi.

Kelkai skribsistemoi estas pli taugai ol aliai por redoni proprain nomoin. La china sistemo de ideogramoi tute ne taugas, char la permesita fonotaktiko miksigas la plimulton de nechinai nomoi. Ofte proprai nomoi ekz. en bibliografiai referencoi aperas en la origina formo, kai feliche la averaja edukita chino konas la latinan alfabeton.
La hindi-urdua lingvo estas yen skribata per la devanagaria sistemo, yen per la urdua alfabeto, bazita sur la persa alfabeto kun kelkai aldonai literoi, kiu mem siavice estas bazita sur la araba kun kelkai aldonai literoi. La devanagaria sistemo uzata por la hindia, estante fonema, redonas chiuin vortoin de la lingvo (sed ne de aliai lingvoi) neerarigeble. La urdua skribsistemo ofte ne indikas vokaloin kai ech tiam ne distingas inter kelkain vokaloin ech en vortoi de la lingvo mem, ekz. la vortoi /mE~/ ("mi") kai /me~/ ("en") distingijas skribe en devanagario, sed ne en la urdua skribo.

La latina alfabeto laugrade atingas hegemonion. Ji ne anstatauos la restantain sistemoin baldau, sed la latina alfabeteco farijas nemalhavebla parto de de la edukado de chiu persono sur la planedo.
Tiu alfabeto estas la sendiakrita latina alfabeto, kai ech havas sian internacie evoluintan ortografion, kiun vi vidas chi tie por skribi  Esperanton. Estas agnoskatai transliterumadai sistemoi, kiui grandparte bazijas sur tiu normoi, por chiu skribsistemo. Ekz. por la rusa, multai lingvanoi retposhte korespondas per la latina alfabeto, kai multai rusai reteyoi havas enirpajon en la latina alfabeto de kie oni povas kiun teknikan "normon" el granda gamo oni volas uzi por aperigi la pajon en la cirila alfabeto.

Por la diakritai literoi de kelkai lingvoi uzantai la latinan alfabeton, kelkai literoi estas pli gravai ol aliai. Che multai lingvoi, ekz. la franca, oni povas simple ellasi la diakritoin. Oni povas fari tion same kun la dekstrakornai kai livakornai diakritoi en la kastilia kai la itala.
La kastilia <ñ> kiun vi mencias estas pli grava ol konscias nehispanoi, mi konfesas. Same kun la umlautoi de la germana, kai la specifai grafemoi de Esperanto, la skandinavai lingvoi ktp. Tamen estas bone konatai rimedoi venki tion per alternativai formoi. Kelkai literoi havas pli da komputila subteno ol aliai. La kastilia <ñ> kai ankau la germanai ümläütöi estas multe pli facile fareblai ol la esperantai supersignoi.

Neniu skribsistemo povos redoni chiuin sonoin de la homaro senprobleme, sed ni uzu la internaciain normoin por venki tion, kai estas la tasko de edukitai homoi lerni kai disvastigi tiuin normoin, ne inventi kabinetain proyektoin.

Amike

Ed ROBERTSON /Ed "rObErts@n/