Me kredas ke ica kosmologia texto en ulango (anke nomata "mondlango") posible interesos a tu.
Kordiale, Alexandro.
----- Originala mesajo -----
Tradukita de HeYafu
Gravito esan tre grava forto en la universo. Ciu objekto havan gravita pulo, kiu esan tre simila al magneteco. Sed, ne kiel magneteco, gravito ne esan trovita nur en fero ay stalo. Ji esan en ciu objekto biga or disbiga; sed biga objektos, egzample la terglobo, havan mor stronga pulo ol la disbiga. Misto Issac Newton, la granda siencisto de la dek-sepu yercento, une studin gravito. Kiam hi esin kidulo, hi ofte vidin pomos falanta al la grundo. Hi mirin ke kial ju ne flugan ep alen la celo. Law la legalo kio hi pose trovin, cio en la universo atraktan cio alia al jiself. La suno atraktan la tero ay la tero atraktan la suno. Kwankam la mor biga objekto havan mor stronga atrakto, ciu objektos, fakte, havan kelka; sed mu ne rimarkan la gravita pulo de un libro car la pulo de la tero esan tre tre mor granda. Kial la tero ciam movan cirkum la suno ay ne flugan for alen diswarma spaso? La suna gravito donan la respondo. La tero esan ciam pene movi fore ye rekta lino, sed la suno esan ciam pulanta ji. Tial ji kontinuan jia voyajo cirkum ay cirkum la suno. La suno esan un de la stelos en la galakso, en kio trovisan proksume 100,000 milionos da stelos. Ji ne esan ce la mido de la galakso, sed tre prokse un rando. Tiu stelos forman un grupo, la formo de tio esan tre simila al la formo de brakokloko. Esan milionos da galaksos en la universo, ay tial esan milos de milionos de milionos de sunos. Multa astronomos kredan, ke kelka de tiu suno havan planedos kiel mua suno. Gravito esan la forto kiu tenan ciu atomos de stelo kume. Ji tenan la suno kume ay ji tenan la atomo de la tero kume. Ji tenan mu sur la tero; if ne esuz gravito, mu ay cio alia fluguz for la tero alen spaso. Einstein prezentin nova legalo de gravito. Jia cefa rezultos esan la sama kiel la rezultos de Newton-a legalo. Sed ye tre disbiga ay detala aferos, Einstein-a legalo donan difera rezulto. Un de tio esan ke, gravito kurvizan lumo dismulte, sed law Newton-a legalo gravito havan tre dismulta efekto ye lumo. Einstein montrin tiu fakto per rimedo de matematiko, ay ne per testo. Tiu rezulto de hia legalo esin testita dum un eklipso de la suno. Ordinare, kiam la lumo de un stelo pasan la suno, mu ne povan vidi ji; la suno esan tro hela. Sed dum eklipso, la suna lumo esan veylata de al lumo; tiel mu povan vidi la lumo de la stelo. La astronomos kiu observinta rimarkin ke la stelo simin canji jia ubo dismulte. La kawzo de tio esin, ke la stela lumo esin turnanta de al rekta lino kiam ji pasin la suno. La suna gravito esin kurvanta la fasko de lumo. Tio montrin ke Eistein esin prava.
salutos ba totos. pu roio: se mio non eroran, tuo demandin ta mio recentamente sur la verbo "mojar" ei altras rasgos de la tino. mio respondan menan sur la verbo "mojar", ei mio konsilan ke tuo preparen una listo kon tuas dubidasionos, rekomendasionos ei observasionos sur la tino. pri la verbo "mojar", mio diron ke eto esan relativamente recenta dentro la tino. kuesta verbo signifan pe "tenar la posibleso reala mater fagar algo". eksistan, naturamente, numerojas radikos neolatinas ekivalentas: posar, potar, podar, povar, pobar, ecetera, ma la problemo esan ke kuestas radikos esan tre distintas ei nonregulas en las verbos neolatinas. por kuesto esan konsilabla la verbo "mojar", kon una radiko eslava tre establa ei facilamente rekonocabla; adicionamente, kuesta radiko evitan las konatas mismosonoresos (homofonios) produktatas por radikos komo "posar" ou "povar". Altra soluciono esun la formo "poterar", una formo neolatina plus longa ei rekonocabla. mio devan repetar ke la kostruasiono de la vokabularo dentro la tino, ei la kostruasiono de la tino tota, esan ei eson senpre una afero aberta; komo en las bahasos teritorias, ono non bijonan una konkordeso absoluta inter las parolantos. tuo, donke, mojan ei diritan usar la verbo "povar"; mio dikun ke kuesa verbo esan tro "volapuka", tro obskura ei antietimolojia, ma se eto esan aceptata fa las tinoros, pe eto mio uson inoltre. eis las altras aferos: tuo lamentan ke eksistan ja otur cinkodekas (50) menbros dentro kuesta listo, ma ke la sociasiono orijina isa novo estan totamente morta.
segon mio, nosa esforco dentro de la sociasiono ei dentro la listo esin ei esan una klara eksito. eto estimulin la renaskimento de la ido, la kreasiono de la tino ou de la ulango, ei la sinrelijionasiono de la espo dentro alkunas cirkulos.
la laboro, donke, non esan lamentar nosa frakaso, prokue tala frakaso non eksistan, sino precisamente manajar nosa eksito relativa.
mia pensimento esan klara: las sociasionos, listos, movimentos, planbahasos, ecetera, esan sinplas medios para facilar la komunikasiono internaciona. la danjero historia, en la planbahasismo, esin ei esan konvertar pe las medios ba objetivos, ba finos. kuando (komo en nosa okasiono) ono non konvertan las medios ba objetivos ni konvertan la cienco linguistika ba relijiono nonkanbiabla, la eksito okasionan facilamente. la ido moderna, la tino ou la ulango esan trias bonas eksenplos. ma ono noten ke kuestas trias planbahasos non usan tipamente la nomo isa esperanto; itos esan, sin disimulo, planbahasos desde una baso espa, ma itos non usan ja la nomo isa esperanto ni tenan vinkulos organas kon la espismo. la rasono estan klara: la espo estan jeneralamente ligata ba una sekto, la espismo, kualo abertamente predikan la destruasiono ou marjinasiono de las planbahasos diferentas ba la espo (esperanto). por las mismas rasonos kualos impedan akordar ekumenamente una relijiono raciona otur la katolikismo romana, ono tanpoko mojan akordar ekumenamente una planbahaso komuna otur la espo. ono mojan, si, profitar multas elementos de la katolikismo romana para una relijiono raciona, ma nunkua ono mojan akordar relijionamente kon una relijiono kualo proklaman ke totas las altras relijionos devan disaparar, sustituatas fa la katolikismo. similamente, ono mojan profitar multas elementos de la espo, ma una akordo kon la espismo esan absurda, prokue la espismo respondon ke las altras planbahasos devan cesar, ei ke totos devan usar internacionamente las supersignos.
una planbahaso raciona komuna eson, evidentamente, simila ba la espo zamenhofa, ma sin vinkulos organas kon la espismo zamenhofa.
mio devan agregar ke la baso ja eksistan, ke nur las detajos esan ankora dubidojas. nosos mojan dubidar purse usar la digrafo "sh" ou la letro "x" para una fonemo sibilanta palatala, purse usar komo sufikso de pluralo la sonoro so ("s") ou la sonoro io ("i"), ecetera, ma evidentamente ono non diskuton seriosamente purse ono uson la alfabeto latina basa, ni purse ono prendon la vokabularo principalamente mater radikos rekonocablas de las bahasos teritorias plus parolatas. Las diakritikos de la espo, la vokabularo enigma de la volapuko, la ortografio antifonetika de la interlinguao, ecetera, esan aferos superatas inter las usantos seriosas de planbahasos. la akordo raciona ja eksistas.
menan, la proksima etapo esan tanto facilamente eksponabla ke probablamente las viciatos por longas diskutasionos gramatikas non askolton: ono devan produktar kontenato intrinsekamente valoja via las planbahasos kon akordo fundamenta, sin grandas esforcos pro la unifikasiono instantanea inter kuestas planbahasos proksimas. eis: ono devan krear ei usar listos internetas, editorejos, kanalos de radio ou televisiono, ecetera, dove ono permesun totas kuestas planbahasos similas (ei suas variantos), para non parolar fundamentamente sur gramatiko ou linguistiko, sino sur totas las altras aferos, desde la futebolo til la filosofio, mediando iku la pornografio. komo listo non ekshaustiva de talas planbahasos, mio donan: espo non dogmoja, ido, novialo nondogmoja, interlinguao nondogmoja, tino, ulango, komunikandiko, ingliso, europijino non dogmoja, unixo, eurixo, europanto, glosao nondogmoja, volapuko fortamente reformata, atlango nondogmoja, latino sin fleksiono, ekspreso, sermo, eslovio, ajuvilo ei multas altras planbahasos. faktamente, sel restun nar las planbahasos kon vokabularo apriora.
noto: la preposiciono "iku" esan la preposiciono de nominativo pe kualo mio proponan dentro la tino. kuesta nonfrekuenta preposiciono estan para evitar konfusasionos, indikando ke la substantivo under kuesta preposiciono tenan la funciono de sujeto. por eksenplo, la semifraso kon jerundio "mediando la pornografio" mojun esar interpretata, eroramente, komo "mediando pe la pornografio"; ma la signifo de la semifraso esan altra, mio volontan dikar ke la pornografio estan mediamente inter altras temos; non ke altras temos median pe la pornografio. kon la preposiciono de nominativo non eksistan ja la dubido. kuesta preposiciono tenan orijino vaska (euskara).
amikamente, fa isa alesandrulo xaviero kasanovo domingo.
verkita de Zamenhof
tradukita de HeYafu
Cu lango internaxa eson iam enkondukita? If mu venin al la konkludo,
ke lango internaxa alportuz al la humaro grandega utilo ay ke jia
egzistado esan ebla, el tiu ci bi konkludos yam per si self elfluan
la konkludo, ke tia lango mor or les frue nepre eson enkondukita, car
alie mu devuz nei ce la humaro la egzistado de cia even most elementa
inteligenteco. If lango, povanta plenumadi la rolo de internaxa, til
nun ankore ne egzistuz, sed devuz ankore esi kreita, tiam respondo ye
la asko putita en la komenco de tiu ci capto esuz duba, car esuz
nekonate ankore, cu oni povon krei tia lango. Sed mu ja konan, ke
egzistan tre multe da langos ay ke ciu el ju en okazo de nido povuz
esi difinita kiel internaxa, nur kum tia difero, ke un el ju mor
fituz por tiu ci golo ay alia les. Mu havan sekwe cio preta ay mu
nidan nur ekdeziri ay elekti, - ay en tia okazo la respondo ye la
supre putita asko yam ne povan esi duba. La humos vivan per konscia
vivo ay sencese goladan al sia gudo; tial if mu konan, ke tiu or alia
afero promesan al la humos grandega ay senduba utilo ay ke ji esan
por lu atingebla, mu ciam kum plena certeco povan antawdiri, ke de
tiu momento, kiam la humos nur ekturnin sia atento al tiu ci afero,
lu yam obstine goladon al ji ciam mor ay mor ay ne ceson en sia
golado tiel longe, til lu atingon la afero. If bi huma grupos esan
difizita un de alia per riveto, sed konan, ke por lu esuz tre utile
komunikisadi inter si, ay lu vidan, ke tabulos por la kumizo de amba
bordos kuxan tute preta apud lua manos, tiam oni ne nidan esi
profeto, por antawvidi kum plena certeco, ke mor or les frue tabulo
eson transjetita trans la riveto ay komunikisado eson aranjita.
Esan vero, ke pasan ordinare kelka tempo en swingado, ay tiu ci
swingado esan ordinare kozata de la most sensensa pretekstos: saja
humos diran, ke golado al aranjo de komunikiso esan infanaco, car niu
el lu okupan si ye putado de tabulos trans riveto ay tiu ci afero
esan tute ne en modo; sperta humos diran, ke la antaworos ne putadin
tabulos trans riveto, sekwe ji esan utopio; edukita humos pruvan, ke
komunikisado povan esi nur afero natura ay ke la huma organismo ne
povan movadi si sur tabulos, a. t. p. Tamen mor or les frue tabulo
esan transputata ay la komunikisado esan aranjata. Tiel esin kum ciu
utila ideo, tiel esin kum ciu utila elpenso; la senantawjuja humos
almost venadin al senduba konkludo, ke la donita afero esan tre utila
ay samtempe efektivizebla, lu povin ciam koni antawe kum plena
certeco, ke mor or les frue la afero nepre eson akceptita, spite cia
batalado de la flanko de la rutinoros; car ne nur la natura
inteligenteco de la humaro, sed anke jia golado al sia praktika gudo
ay profito garantan tio ci. Tiel eson anke kum la lango internaxa. En
la duro de multa centyeros la humos, ankore ne tre nidante lango
internaxa, ne enpensadin pri tiu ci asko; sed nun, kiam la fortisinta
komunikisos inter la humos turnin lua atento al tiu ci asko, nun,
kiam la humos startin konvinsisadi, ke lango internaxa alporton al lu
grandega utilo ay ke ji esan atingebla, lu sen ia dubo yam goladon al
ji ciam mor ay mor, jia neceseco farisadon por lu kum ciu tago ciam
mor sentebla, ay lu yam ne trankwilison tiel longe, til la asko eson
solvita. Cu yu povan dubi tio ci? Certe ne! Kiam tio ci venon - mu ne
intendan nun antawdiri: povan esi, ke ji venon pos un yero, pos dek
yeros, pos cent yeros or even pos kelka centos da yeros, - sed un
afero esan yam senduba, ke kiom ayn la unu pioniros de tiu ci ideo
devon suferi, ay even if tiu ci ideo en multa foyos endormisaduz ye
tuta dekyeros, ji yam niam morton: ciam mor ofte ay mor obstine
eksonadon vocos, postulanta enkonduko de lango internaxa, ay fine,
mor or les frue - if la asko ne eson solvita de la socio self - la
governmentos de ciu landos devon cedi, aranji internaxan kongreso ay
elekti ia un lango kiel internaxa. Tie ci povan esi nur asko pri la
tempo: oni el yu diron, ke tio ci venon tre balde, la alia diron, ke
ji venon nur en most disproksa futuro; sed ke tiu ci fakto entute iam
venon ay ke la humaro, vidante la grandega utileco ay samtempe la
atingebleco de lango internaxa, ne reston eterne indiferenta por tiu
ci afero ay senhelpa anaro da egzistacos, ne komprenanta un alia -
pri tio ci certe niu el yu duban even por un minuto. Tial mu petan yu
noti al yu en la memoro la triu konkludo, al kiu mu venin, nome:
"Mor or les frue lango internaxa nepre eson enkondukita."
Tie ci mu faron disbiga pawzo ay diron kelke da wordos pri mu,
batalantos por la ideo de lango internaxa. El cio pruvita de mu yu
vidan, ke mu tute ne esan tia fantasistos ay utopiistos, kia multa el
yu eble vidin en mu ay kia multa gazetos, ne deziranta probi en la
esenso de tio, pro kio mu batalan, pentran mu. Yu vidan, ke mu
batalan por afero, kiu alporton al la humaro grandega utilo ay kiu
mor or les frue nepre eson atingita. Ciu prudenta humo povan sekwe
kuraje alisi al mu, ne timante la mokos de la fola ay nepensanta
amaso. Mu batalan por afero tute konsiderita ay certa, ay tial nia
mokos nek atakos forizon mu de la voyo. La futuro apartenan al mu. Mu
supozez even if, ke tiu formo de lango internaxa, por kiu mu batalan,
montrison en la futuro kiel misa ay ke venonta lango internaxa eson
ne tiu, kiu mu elektin, - sed tio ci ja tute ne devan konfuzi mu, car
mu batalan ne por la formo, sed por la ideo, ay mu donin konkreta
formo al mua batalado nur tial, ke cia batalado abstrakta ay teoria
ordinare kondukan al nio. Sube mu pruvon, ke even anke tiu konkreta
formo de la lango esan tute konsiderita ay havan senduba futuro; sed
if yu even dubuz tio ci, la formo ja niom ligan mu: if tiu ci formo
montrison misa, morge mu canjon ji; ay en okazo de nido, pos-morge mu
ankore canjon ji denove, sed mu bataladon por mua ideo tiel longe,
til ji mor or les frue eson plene efektivizita. If mu, obeante la
voco de la indiferenta egoismo, detenaduz mu de mua laborado nur
tial, ke kum la tempo la formo de la lango internaxa eble eson alia,
ol tiu, por kiu mu nun laboran, tio ci signifuz tio sama, kiel
egzample rifuzi la usado de vapo tial, ke pose eble eson trovita mor
guda rimedo de komunikisado, or rifuzi regna reformos tial, ke pose
iam eble eson trovita mor guda formos por la regna konstruo. Nun mu
esan ankore disforta ay cia bubo povan ankore mokadi mu ay montradi
mu per la fingros; sed tiu, kiu lafan la lasta , lafan la most gude.
Mua afero iran lante ay disfacile; tre povan esi, ke la mormulto de
mu ne vivon til tiu momento, kiam montrison la frutos de mua aktado
ay til la morto self mu eson objekto de mokos; sed mu eniron en la
tombo kum la konscio, ke mua afero ne morton, ke ji niam povan morti,
ke mor or les frue ji devan atingi la golo. Ay even if, fatiga de la
sendanka laborado, mu kum disespero ay apato lasuz fali la manos, -
tute egale, la afero ne morton: insted la fatiga batalantos aperon
nova batalantos ; car mu denove ripetan, ke if esan ekster dubo, ke
lango internaxa alportuz al la humaro grandega utilo ay ke ji esan
atingebla, en tia okazo por nia humo ne blindizita de rutino povan
esi ia dubo, ke ji mor or les frue nepre eson atingita, ay mua
konstanta laborado eson eterna memorizado por la humaro tiel longe,
til la ideo de lango internaxa eson efektivizita. La posoros benon
mua memoro, ay al tiu saja humos, kiu nun noman mu fantasistos, lu
rilaton tiel, kiel mu nun rilatan al la saja samtemporos de la
eltrovo de Ameriko, de la elpenso de vapoveturilos a. t. p.
verkita de Zamenhof
tradukita de HeYafu
Sed mu ne parlon plu pri tiu ci punkto, car kiel ayn ciu el mua
awdantos rilatuz al tiu or alia formo de lango internaxa, mu duban,
cu trovison inter lu even un, kiu dubuz la utileco self de tia lango.
Sed car al multa humos, kiu ne kutimin donadi al si preciza kalkulo
pri sia simpatos ay antipatos, ordinare siman, ke if lu ne aproban
tiu or alia formo de ia ideo, lu nepre devan ataki la ideo self
entute, - tial mu, pro sistemeco de mua analizo, petan ciu el la
estimata awdantos antaw cio noti al si gude en la memoro, ke pri la
utileco de lango internaxa entute - if tia esuz enkondukita - li ne
duban. Ekmemorez gude do, mistos, la unu konkludo, al kiu mu venin,
notez al yu ay ekmemorez, ke yu konsentan kum tiu ci konkludo, nome:
La egzistado de lango internaxa, per kiu la humos de ciu landos ay
peplos povuz kompreni inter si, alportuz al la humaro grandega utilo.
Nun mu transiron al la biu asko: "cu lango internaxa esan ebla?" Anke
pri tio ci mua senantawjuja humo even por un minuto povan dubi, car
ne sole ne egzistan even la most disbiga faktos, kiu parluz konter
tia ebleco, sed ne egzistan even la most disbiga kozos, kiu devizuz
even por un minuto dubi pri tia ebleco. Egzistan en efektiveco humos,
kiu kum sienca aplombo kredizan, kwaz lango esan objekto natura,
organa, kiu dependan de aparta fiziologia ecos de la organos de parlo
de ciu peplo, de la klimato, heredeco, krucisado de rasos, histra
kondicos a. t. p. Ay al la amaso tia instruita parlos tre imponan,
precipe if ju en sufica mezuro esan traplektita per diversa citatos
ay per mistera ay teknika terminos por la amaso. Sed klera humo, kiu
kurajan havi propra jujo, konan ja tre gude, ke cio tio ci esan nur
senenhava psudo-sienca bablado, kiu havan nia senso ay kiu la unu
metita infano povuz rebati tre facile. El la ciutaga sperto mu ?iu ja
konan tre gude, ke if mu prenon infano el kiu ayn lando or naxo ay de
la tago de jia naskiso edukadon ji inter personos de naxo tute fremda
ay even antipoda por ji, ji parladon en la lango de tiu ci naxo tiel
same gudege ay pure, kiel ciu natura filo de tiu ci naxo. If por humo
maturaja esan ordinare disfacile ellerni fremda lango, tio ci ja tute
ne venan de la konstruo de lia organos de parlo, sed simple de tio,
ke li ne havan paxenco, ne havan tempo, ne havan instruantos, ne
havan rimedos a. t. p. Tiu ci sama maturajoro metuz ja tiu ci sama
disfacilos ce la ellernado de sia homa lango, if li en la infaneco ne
esuz edukita en tiu ci lango, sed devuz ellernadi ji per helpo de
lesonos. Fine ciu klera humo ja anke nun devan ellernadi kelka fremda
langos, ay li certe ne elektan tiu langos, kiu kwaz esan konforma al
lia organos de parlado, sed nur tiu, kiu li nidan; sekwe nio esan
neebla en tio, ke insted ke ciu lernan diversa langos, ciu ellernadez
un sama lango ay sekwe povez komprenadi un la alia. Even if ciu
poseduz la komone akceptita lango ne en plena perfekteco, even tiam
la problemo de lango internaxa esuz yam decidita ay la humos cesuz
staradi un antaw alia kiel surda-muta. Ay oni devan ja memori, ke if
cie esuz konate, ke por komunikos kum la tuta mondo oni devan ellerni
nur un lango - cie egzistuz multego da guda edukoros de tiu ci lango,
da speciala lerneyos, ciu ellernaduz tiu ci lango kum la most granda
volunteco ay ferveco, ay fine ciu parentos alkutimizaduz sia infanos
al tiu ci lango en la infaneco, paralele kum la matra lango. Sekwe,
lasante dume flanke la asko pri tio, cu la humos volon elekti ia un
lango por la rolo de internaxa ay cu prosperon al lu veni al
interkonsento pri tiu ci elekto, mu dume atestan tiu fakto, kiu kum
plena sendubeco sekwan el cio, kio mu dirin supre, nome, ke la
egzistado self de lango internaxa esan tute ebla. Notez do al yu gude
en la memoro tiu bi senduba konkludos, al kiu mu venin til nun, nome:
1. Lango internaxa alportuz al la humaro grandega utilo;
2. La egzistado de lango internaxa esan plene ebla.
verkita de Zamenhof
tradukita de HeYafu
Cu lango internaxa esan nida? Tiu ci asko per sia naiveco evokon lafo
ye la esonta jeneraxos, tiel same kiel mua samtemporos eklafuz
egzample ye la asko "cu posto esan nida?" La mormulto de la
inteligenta mondo yam nun trovon tiu ci asko tute superflua; tamen
pro konsekwenso mu putan tiu ci asko dank' al tio, ke egzistan ankore
multe da humos, kiu respondan ye tiu ci asko per "ne". La sola
motivo, kiu kelka el tiu ci humos elputan, esan sekwanta: "lango
internaxa destruon la langos naxa ay la naxos". Mu konfesan, ke kiom
ayn mu brekin al mu la hedo, mu niel povin kompreni, en kio nome
konsistuz la disfelico por la humaro, if en un bela tago montrisuz,
ke ne egzistan yam plu naxos ay langos naxa, sed egzistan nur un
ciuhuma familo kum un ciuhuma lango. Sed mu supozez, ke tio ci
efektive esuz io terora, ay mu rapidon trankwilizi tiu ci mistos.
Lango internaxa deziran nur doni al la humos de difera peplos, kiu
staran un antaw alia kiel mutoros, la eblo kompreni un la alia, sed
ji niel intendan miksi en la interna vivo de la peplos. Timi, ke
lango internaxa destruon la langos naxa, esan tiel same lafinde, kiel
egzample timi, ke la posto, kiu donan al humos disproksa un de alia
la eblo komunikisadi, menasan destrui la buxa interparlados inter la
humos! "Lango internaxa" ay "lango tutmonda" esan bi tute difera
objektos, kiu oni niel devan miksi inter si. If mu supozuz, ke
farison iam kumfluiso de la humos en un peplo, en tiu ci "disfelico"
(kiel la naxa xovinistos nomon ji) eson kulpa ne la lango internaxa,
sed la canjisinta konvinsos ay opinios de la humos. Tiam efektive la
lango internaxa facilizon al la humos la atingo de tio, kio antawe
eson principe decidita de lu kiel dezirinda; sed if la golado al
kumfluiso ne naskison ce la humos selfstare, la lango internaxa per
si self certe ne volon altrudi al la humos tia uniso. Lasante tute
flanke la asko pri la dezirindeco or nedezirindeco de naxa xovinismo,
mu noton nur tio, ke even la most warmega blinda xovinismo ne devan
escepti golado al lango internaxa; car la rilato inter golado al
lango internaxa ay inter naxa xovinismo esan tia sama, kiel inter
naxa patriotismo ay amo al sia familo: cu iu povan diri, ke la
morgrandizo de reciproka komunikos ay interkonsentos inter humos de
tiu sama lando (golado patriota) menasan per io al la amo famila? Per
si self la lango internaxa ne nur ne povan disfortizi la langos naxa,
sed kontere, ji sendube devan konduki al jua granda fortisado ay
plena ekflorado: dank' al la neceseco ellernadi diversa fremda
langos, oni nun rare povan meti humo, kiu posedan perfekte sia matra
lango, ay la langos self, konstante kumpuxisante un kum la alia, ciam
mor ay mor konfuzisan, kriplisan ay perdan sia natura riceco ay
carmo; sed kiam ciu el mu devon ellernadi nur un fremda lango (ay
ankore tre facila), ciu el mu havon la eblo ellerni sia lango fonde,
ay ciu lango, liberisinte de la premado de multa neyboros ay
konservinte plene por si sola ciu fortos de sia peplo, developon
balde most potence ay brile.
La biu motivo, kiu la disamikos de lango internaxa elputan, esan la
timo, ke kiel lango internaxa eson eble elektita ia el la langos naxa
ay ke tiam la humos ne alproksison al si reciproke, sed simple ia un
peplo premon ay gluton ciu alia peplos, dank' al la grandega
superforto, kiu ji ricevon super ciu alia peplos. Tiu ci motivo esan
ne tute senfundamenta; sed ji povan esi elputita nur konter tia or
alia nekonsiderita ay disjusta formo de lango internaxa. Tiu ci
motivo kompreneble perdan cia signifo, if mu turnon atento, ke lango
internaxa povan esi ay eson nur ia nutrala lango, kiel mu sube
montron.
Sekwe if mu lason por kelka tempo flanke la asko pri la ebleco or
neebleco de la enkonduko de lango internaxa (pri tiu ci punkto mu
parlon sube), if mu supozon, ke la enkonduko de tia lango dependan
nur de mua deziro, ay if mu escepton ia krianta mispaso en la elekto
de la lango, ciu devan konsenti, ke pri disutilo de lango internaxa
niel povan esi even la most disbiga parlo. Sed la utilo, kiu tia
lango alportuz al la mondo, esan tiel grandega ay videbla por ciu, ke
pri tio ci mu propre ne niduz parli. Tamen kelke da wordos mu diron
pri tio ci, if even simple por pleneco de mua analizo.
Cu yu ekpensin iam pri tio, kio propre levin la humaro tiel
neatingeble alte super ciu alia bestos, kiu ja en efektiveco esan
konstruita law tiu sama tipo, kiel la humo? Mu dankan la tuta mua
alta kulturo ay civilizo nur al un objekto: al la posedado de lango,
kiu eblizin al mu la intercanjado de pensos. Kio esuz kum mu, fiera
kingos de la mondo, if mu ne povuz lange komunikisadi un kum alia, if
ciu el mu devuz de la komenco self ellaboradi sia tuta kono ay
inteligenteco al self, insted faradi uso - dank' al intercanjo de
pensos - de la yam preta frutos de la sperto ay diversa konos de tuta
milyeros, de tuta milionos ay miliardos da alia simila kreitacos al
mu? Mu tiam ne staruz mor alte even per un most disbiga trepeto ol
tiu diversa bestos, kiu cirkuman mu ay kiu esan tiel sensaja ay
senhelpa! Forprenez de mu la manos ay la pedos ay tio kio yi volan,
sed lasez al mu nur la povado intercanjadi la pensos, - ay mu reston
tiu sama kingos de la naturo ay mu konstante ay senfine
perfektisadon; sed donuz al ciu el mu even cento da manos, donuz al
mu even cento da diversa til nun ne konata sentos ay povos, sed
forprenuz de mu la povo de intercanjado de pensos - ay mu reston
sensaja ay senhelpa bestos. Sed if la tre neplena ay tre limizita
ebleco de intercanjo de pensos havin por la humaro tia grandega
signifo, ekpensez pri tio, kia grandega ay kum nio komparebla utilo
donuz al la humaro tiu lango, kiu faruz la intercanjado de pensos
plena, ay dank' al kiu ne sole A havuz la eblo kompreni kum B, C kum
D, E kum F, sed ciu el lu povuz kompreni kum ciu el la alia ! Tuta
cento da most granda elpensos ne faron en la vivo de la humaro tia
granda ay gudfara revoluo, kia faron la enkonduko de lango internaxa!
Mu prenez kelka disbiga egzamplos. Mu penan tradukadi la verkos de
ciu naxo en la langos de ciu alia naxos; sed tio ci englutan ja
neproduktive grandega multo da laboros ay monio ay tamen spite cio mu
povan traduki nur la most sensignifa parto de la huma literaturo, ay
la grandega mormulto de la huma literaturo kum rica providos da
diversa pensos por ciu el mu restan neakirebla. Sed kiam egzistuz
lango internaxa, tiam cio, kio aperan en la regio de la huma penso,
esuz tradukata nur en tiu ci un nutrala lango ay multa verkos esuz
skribata rekte en tiu ci lango, ay ciu produktos de la huma spirito
farisuz akirebla por ciu el mu. Por la perfektizado de tiu or alia
branco de la huma konos mu aranjan internaxa kongresos sur ciu paso, -
sed kia mizera rolo ju ludan, kiam povan partopreni en ju ne tiu,
kiu efektive kum utilo deziruz awdi io, ay ne tiu, kiu efektive voluz
komuniki io grava, sed nur tiu, kiu konan babladi en kelka langos.
Mua vivo esan dislonga ay la sienco esan vasta; mu devan lerni,
lerni, lerni! Mu povan dediki nur parto de mua dislonga vivo al la
lernado, nome mua infana ay yuna yeros; sed ho ve! granda parto de
tiu ci dera tempo foriran tute neproduktive por la lernado de langos!
Kiom multe mu gaynuz, if, dank' al egzistado de lango internaxa, mu
povuz , dedikata nun al la neproduktiva lernado de langos, dediki la
tuta tempo al la lernado de efektiva ay pozitiva siencos! Kiel alte
tiam la humaro levisuz!...
Sed mu ne parlon plu pri tiu ci punkto, car kiel ayn ciu el mua
awdantos rilatuz al tiu or alia formo de lango internaxa, mu duban,
cu trovison inter lu even un, kiu dubuz la utileco self de tia lango.
Sed car al multa humos, kiu ne kutimin donadi al si preciza kalkulo
pri sia simpatos ay antipatos, ordinare siman, ke if lu ne aproban
tiu or alia formo de ia ideo, lu nepre devan ataki la ideo self
entute, - tial mu, pro sistemeco de mua analizo, petan ciu el la
estimata awdantos antaw cio noti al si gude en la memoro, ke pri la
utileco de lango internaxa entute - if tia esuz enkondukita - li ne
duban. Ekmemorez gude do, mistos, la unu konkludo, al kiu mu venin,
notez al yu ay ekmemorez, ke yu konsentan kum tiu ci konkludo, nome:
La egzistado de lango internaxa, per kiu la humos de ciu landos ay
peplos povuz kompreni inter si, alportuz al la humaro grandega utilo.
La Vilajo Blakforjisto Henry Wadsworth Longfellow Tr. de Martin
Sub un entendanta cestnuto arbo
La vilajo forjeyo star;
La forjisto, un stronga viro es hi,
Kum larja ay harda ay stronga manos:
Ay la musklos de hia stronga brakos
Es stronga kiel fero bandos.
Hia haro es wira, ay blaka, ay longa,
Hia faso es xata la sunumo;
Hia browo es disseka kum honesta sweto,
Hia kolekt kio hi pov,
Ay rigard la tuta mondo en la faso,
por hi ne pagiz ayn viro.
Weko en, weko ekster, von morn til nokto,
Yi pov awd hia blovilos blov;
Yi pov awd him swing hia peza hamilo,
Kum bato mezurita ay disrapido,
Xata un sonoristo sonoranta la vilajo sonoraco,
Kiam la vespo suno es disalta.
Ay kidos kiu pov homo von lerneyo
Rigard en at la opena pordo;
Tey lov al vid la flamanta forjeyo,
Ay awd la blovilos ror,
Ay disjet la brulanta fayreros tia flug
Xata domgrundero von un trexanta domgrundo.
Hi ir ye Suntago al la pregeyo,
Ay sid amonge hia kidulos;
Hi awd la predikisto ay predik,
Hi awd la voco de hia filino,
Kantanta en la vilajo kantgrupo,
Ay ji mak hia koro celebr.
Ji son al him xata la voco de xia matro,
Kantanta en Paradizo!
Hi nid dev pens de xi iam mor,
Kiel en la tombo xi kux:
Ay kum hia harda, kruda mano hi wayp
Un larmo ekster de hia okulos.
Penanta--celebranta--cagrenecanta,
Onward pasinta tru vivo hi ir;
Cia morno vid kelka tasko start,
Cia vespo vid ji ferm;
Io provita, io farita,
Kolektita un ripozo de la nokto.
Dankos, dankos al yi, mia kwanta amiko,
Por la lesono yi edukinta!
Tial at la flamanta forjeyo de vivo
Mua fortunos dev es mak;
Tial ye jia sonanta anvilo form
Cia brulanta akto ay penso.
la duoblasiono de filmos aparan, principalamente, por kausos ekonomias, non por sikolojios especialas de las popolos. komo tuo dikan frekuentamente. mu la merkato deciden! ei, en alkunas paisos, la merkato decidin ke la duoblasiono de filmos esan desirabla komo bisneso; kuesta doblasiono donan dinero. naturamente, en isa suekijo la doblasiono de filmos non donan dinero, ma si en isa francijo ou en isa espanijo. se, en la futuro, la doblasiono de filmos donan dinero en isa suekijo, naturamente ke aparon doblantos de filmos en tua paiso, sin neceso de mentaleso defensiva kontra la ingliko.
sur las lunatikos ei discentratos, mio sinplamente dikan ke kuesas uomos bikoman barieros para la developimento de las planbahasos. mio preferan la minoreso de uomos mentalamente sanas ei interesatas pro las planbahasos komo alternativo ba las dificilas grandas bahasos nacionas (especialmente ba la ingliko).
sen demokrateso, sen la libereso mater kanbiar la gramatiko de la planbahaso de turno, sen la libereso mater destituar la moderanto ou posedanto de la listo de turno, la movimento mater las planbahasos restan esterila. por kuesto mio dikan senpre ke las totas estafos de la movimento devan esar elektablas ei destituablas (especialamente en las listos imeilas) ei ke la libereso para proponar ei praktikar kanbios en las planbahasos devan esar absoluta.
se la interlinguaiko esan, komo tuo pensan, una planbahaso kon bona e cientifa deseno, eske por kualo mio ei altros praktikantos dificilamente dominan la ortografio ei la sistemo verba?
amikamente, fa isa alesandrulo.
----- mesajo orijina -----
Salute omnes!
[...]
In le paises ubi on totevia supporta le duplage de films (synchronisation) subito concernite del capabilitate non leger o non vider le subtitulos in le films e programmas television on realmente proba construir in linea Maginot que le inimico (como in le caso de su francese precursor) va circumir e attaccar per le musica popular e le cultura popular a largo! Le allegationes que le movimento de linguas auxiliar es consiste de lunaticos e debilos forsan es le projection de Pracrito e ego non va tractar isto plus. Il es ben possibile que si, ma del altere latere forsan melior cento lunaticos qui se interessa del toto o de zero (nul) personas con interesse in le cosa! Plus importante il es disputar le veritate del assertatines de Pracrito que le movimento esperantista sia non-democratic. Isto forsan era o es le caso con ille movimento in Espania, ma in Svedia illo non del toto era le caso, secundo mi proprie memorias de mi activitates in ille movimento. Le esperantistas in Svedia veniva de omne campos del societate, nos habeva communistas, socialdemocratas, liberales, conservativos, agraros, commerciantes, laboratores de fabrica, empleatos de officinas, jardineros e multe altere personas, (e un percentatge lunaticos, como le piccante spices!) E quanto al "idea interne" o le "humanitatianismo" a mi aviso pocos comprendeva los del toto, como ego lo memora.
[...] Il es le tendentia presenter interlingua como un obra scientific, e il era plure scientificos qui collaborava in le creation de iste lingua. On pote con bon rationes sustener que interlingua es un construction de ingenieria linguistic e non de scientia linguistic. Pro me illo es unlingua scientificamente (linguisticamente philologicamente construite). [...] Amicalmente Kjell R
la fakto indikata fa isa maiko fariso demostran facilamente ke la mito sur la "facila ingliko ben tolerata fa las nativos de la ingliko" non funcionan.
se la tipa ciencisto espana intencionan eskribar una teksto cienca via sua mediokra ingliko, eto havos tipamente pe la respondasiono "Broken English is not acceptable." (la ingliko mediokra non esan aceptabla.).
eto neceson, sea aprendar ben la ingliko, sea pagar dinero ta una tradukisto profesiona, sea ricercar una tradukisto gratisa.
la soluciono reala esan usar ja las planbahasos en la produktasiono cienca.
eis mia konkreta proponasiono: eskribar kontinuamente literos, sea individuamente, sea kolektivamente, ta multas konocatas revuos de cienco, peticionando ke las bahasos planatas (volapuko, espo, ido, tino, interlinguao, novialo, europijino, atlango, rodo, solresolo, usiko, ulango, ecetera) esen permesatas para verkar ciencamente. la afero eson plus realabla ke segon ono pensan komunamente, prokue la ciencisto media estan plus interesata en la kontenato ke en la formo.
la sinpla verito esan ke, se nosos insistan, aparon operos via planbahasos en varias revuos ciencas.
eske la vokabularo eson una granda problemo? si ei non. las planbahasos kon una vokabularo tre nonrekonocabla, komo la volapuko ou la usiko, kanbion sua vokabularo, ou itos probablamente non eson lekturatas. las planbahasos kon vokasiono de uso reala, naturamente, uson la komuna estandaro internaciona para la vokabularo ciencoteknika, ei pe las problemos okasionas mater nonkomprenasiono ono solucionon via klarasionos en la momento.
naturamente, las planbahasos seriosas tenan una gramatiko, una fonetiko, una ortografio, ecetera, facilamente aprendablas, donke raramente eksistan konfliktos por "mediokra planbahaso seriosa". se una rasgo de una planbahaso esan kostantamente erorata fa las usantos medias, tipamente la rasgo esan tro dificila, ei pe kuesa rasgo ono devan kanbiar rapidamente. pe una planbahaso seriosa non eskriban ono kun signos diakritikas ni ono pronuncan kon kuatras (4) konsonantos kontiguas, por eksenplo.
non la poesio, sino la cienco, la tekniko ei la filosofeso, esan las kanpos naturas, oji, para seriosar ei developar las planbahasos.
en la listo isa praktika bahaso internaciona, vosos mojan ei diritan sendar verkos ciencas ei teknikas via planbahasos.
amikamente, fa isa alesandrulo.
----- mesajo orijina -----
Il ha un interessante paradoxo in lo que dice Mike Farris in re le uso de un IAL. De un latere ille pensa que scientificos pote esser frustrate del facto que illes debe haber lor textos redigite (edited) per un native parlator del anglese. Ego me demanda. Si ille scientificos non-native scribe in lor proprie anglese que es incorrecte, parlatores native forsan non vole leger lo, viste que isto habera (futuro) le aspecto de infantes scribente. Es il possibile que le linguas auxiliar pote poner simile problemas/difficultates? Es il logic supponer que un lingua auxiliar non pote funger pro intercambio scientific usque (until) tote le gruppo de scientificos ha un corpore commun de referentia? Ego pensa del message de Don Harlow ante alcun septimanas concdernente (pri) le japonese qui publicava un sensational articulo scientific in le 20's del seculo passate tractante le currentes jet. Iste articulo era scripte in esperanto e sembla mesmo non haber attingite interessatos in le mundo esperantista, tanto minus in le mundo extra "Esperantia". Kjell R
Yi esan prava. Danko!
Li Yongxiu
--- En ulango@yahoogroups.com, "Ray Bergmann" <rayberau@m...>
escribió:
>
> "LiYongxiu" <ulango_lyx@y...> wrote:
> >Kiel yi sentan lastatempe? How do you feel recently?
> >Kiel antawe. As the same before.
>
> Tio devan esi:
> Kiel yi sentan lastatempe? (How are you feeling lately?)
> Bone, Kiel antawe. (I'm well, as usual) / Disbone, kiel antaue.
(I'm still
> not well)
>
>
> "LiYongxiu" <ulango_lyx@y...> wrote:
> >Kiel faran yia familanos? How is your family?
> >Ne tute bone. Not quite good.
>
> Tio devan esi:
> Kiel faran yia familanos? (How is your family?)
> Ne tute bone. (Not quite well.)
>
> Salutos de Ray
>
> _________________________________________________________________
> Hot chart ringtones and polyphonics. Go to
> http://ninemsn.com.au/mobilemania/default.asp
>
>"LiYongxiu" <ulango_lyx@...> wrote:
> >Kiel yi sentan lastatempe? How do you feel recently?
> >Kiel antawe. As the same before.
>
>Tio devan esi:
>Kiel yi sentan lastatempe? (How are you feeling lately?)
>Bone, kiel antawe. (I'm well, as usual) / Disbone, kiel antaue. (I'm still
>not well)
Or:
Kiel yi sentan lastatempe? (How are you feeling lately?)
Ankore bone/gude (I'm still well) / Ankore disbone. (I'm not well yet.)
Or:
Kiel yi sentan lastatempe? (How are you feeling lately?)
Bone/Gude, kiel normale (I'm well, as usual) / Male, kiel normale (no good,
as usual)
_________________________________________________________________
Hot chart ringtones and polyphonics. Go to
http://ninemsn.com.au/mobilemania/default.asp
"LiYongxiu" <ulango_lyx@...> wrote:
>Kiel yi sentan lastatempe? How do you feel recently?
>Kiel antawe. As the same before.
Tio devan esi:
Kiel yi sentan lastatempe? (How are you feeling lately?)
Bone, Kiel antawe. (I'm well, as usual) / Disbone, kiel antaue. (I'm still
not well)
"LiYongxiu" <ulango_lyx@...> wrote:
>Kiel faran yia familanos? How is your family?
>Ne tute bone. Not quite good.
Tio devan esi:
Kiel faran yia familanos? (How is your family?)
Ne tute bone. (Not quite well.)
Salutos de Ray
_________________________________________________________________
Hot chart ringtones and polyphonics. Go to
http://ninemsn.com.au/mobilemania/default.asp
Danko pro yia respondo. Nun mi denove povan viziti la yahoo grupos (engla versio).
Ray Bergmann <rayberau@...> wrote:
Mi ne konan la kialo. En Australio oni povan viziti la yahoo grupos (engla versio).
Ray
> De: "LiYongxiu" <ulango_lyx@...> > Asunto: Kio okazin al la yahoo grupos de engla versio? > >En cino, lastatempe mu ne povan viziti la yahoo grupos de engla >versio, mi ne konan kio esan la kialo? > >
una galegano, una timorano, una portugalano, una brasilano, una diuano, una makauano ei una angolano mojan dialogar mutuamente via sua bahaso komuna: la lusiko, under varias dialektos (galegiko, brasiliko, ecetera). kuesto, oji, non esan sel una afero de rikos ou de ciencoficiono, prokue via la imeilo itos mojan eskribar ou parolar mutuamente via sua bahaso komuna. itos, habitantos de multas kontinentos, tenan una bahaso komuna kualo non esan la ingliko; itos non parolan ingliko, ma itos parolan una bahaso internaciona tre parolata.
realistamente parolando, la ingliko, la ciniko, la lusiko, la kastiliko, la franciko, la hindiko, la arabiko estandara ei alkunas altras bahasos nacionas tre parolatas non esan bahasos mondas (se si, donke las uomos pre citatas fa mio parolun la ingliko mutuamente), sino sinplamente bahasos kon uso internaciona.
inoltre eksistan en kuesta listo altra demostrasiono pro ke la ingliko non esan la bahaso monda.
kuasi las totas partoprendantos dentro kuesta listo usan solamente la ingliko, abofe. ma alkunos non, ei eksenplamente mio refusan radikamente usar la ingliko aki. eske kuesto inplikan ke mio non esan konprenata bahasamente aki, ou dentro la mondo? non; la realo esan ke, via la fasilinguo, via la galegiko, ou via altras planbahasos ei nacionbahasos (sin la ingliko) mio esin ei esan konprenata, inkluso respondata, fa multas altras uomos.
mio konocan ben ke la lojika negasiono duobla fa las planlinguistos realistas non esan oji tre komuna. kuesta negasiono esan: mu ne verso la espismo, ne verso la ingliko!; eis: ke ni la sekto relijiona nomata espismo (esperantismo) ni la uso de la ingliko esan aceptablas para promovar la uso reala de las planbahasos komo alternativo dis las tre dificilas bahasos nacionas. las uomos kios evitan la uso de la ingliko dentro las situacionos komunikativas internacionas ei kios usan la espo ou altras planbahasos komo alternativo, ma senpre konsiderando ke las planbahasos esan cienco ei tekniko reformabla, inves relijiono nonreformabla, esan sel una minoreso, si; ma itos esan la minoreso kualo donan signifo ta la movimento planbahasa.
kuesa majoreso kualo parolan pri las planbahasos via la ingliko solucionan niento. kuesa majoreso kualo konsideran ke la espo esan la unika planbahaso digna, ei bahaso nonkanbiabla, solucionan niento. nosos, las altros, esan una minoreso kualo solucionan problemos. tipamente, las duas majoresos konfluan en una majoreso kualo usan liturjiamente la espo ei praktikamente la ingliko komo bahaso seudointernaciona.
kualunko mojan irar ba listos planbahasas nondogmojas, komo isa seriosa planbahaso, isa tiniko ou isa mondolango, ei observar ke ali ono diskutan, si ,via la ingliko, ma inoltre via altras bahasos, especialamente via planbahasos. ali ono diritan reformar las planbahasos, ei la kapableso mater komunikar mutuamente non disaparan por kuesas reformos. inoltre la listo isa esponovo esan una bona eksenplo de kuesto.
inves lamentar nonutilamente, nosos, las planlinguistos kios non volontan usar la ingliko ni volontan konsiderar la espo komo una obligasiono nonkanbiabla, devan konlaborar para mejorar la situaciono. ei, probablamente, la plus efektiva aktuasiono oji esan krear una listo interneta especifa para nosos.
amikamente, fa isa alesandrulo.
----- mesajo orijina -----
Le lugubre (malghjoja) cosa es que le anglese, si nos lo vole o non, es, de facto, le lingua mundial, e isto non lo minime es demonstrate in iste lista que parla concernente linguas international in - anglese!
Mi ne konan la kialo. En Australio oni povan viziti la yahoo grupos (engla
versio).
Ray
> De: "LiYongxiu" <ulango_lyx@...>
> Asunto: Kio okazin al la yahoo grupos de engla versio?
>
>En cino, lastatempe mu ne povan viziti la yahoo grupos de engla
>versio, mi ne konan kio esan la kialo?
>
>
_________________________________________________________________
Hot chart ringtones and polyphonics. Go to
http://ninemsn.com.au/mobilemania/default.asp
Mi legis lastatempe cxi tie kelkajn mesagxojn kontraux "la rugxuloj de la esperantismo".
Miaopinie, politike, la termoj "rugxulo" kaj "dekstrulo" estas preskaux senvaloraj. Kiel maksimume, oni povas diri ke la dekstrismo estas iu tendenco pro religio kaj pro ricxuloj, kaj ke la rugxismo estas iu tendenco pro cxies partoprenado cxe la publikaj aferoj kaj pro evitado de la ekstrema malricxeco.
Sed, praktike, eske kion konservi de tiu distingo? Ne multe.
Cxe Centrameriko, ekzemple, la ekstremdekstruloj persekutis kaj persekutas la katolikan religion, kiel cxe multaj landoj la dekstruloj ne ekstremaj persekutas plurajn religiojn, kiel la Atestantojn de Jehovo. Cxe Birmanujo, la rugxuloj aux maldekstruloj favoris kaj favoras unu religion: la budismon; cxe Francujo la dekstruloj ecx perfortis la tradician netusxeblecon de la kristanaj pregxejoj por sercxi eblajn neregulajn enmigrintojn (do, ecx ne supozatajn krimulojn, nur eblajn ne registratajn fremdulojn). Hitlero, konata ekstremodekstrulo (eske vere dekstrulo?), estis ateisto. La religio, do, ne sxajnas bona distinganta kritero.
Cxu la pozicio pro la malricxuloj estu la kritero? Dekstrulo aux malrugxulo kiel Bismarko kreis, en Germanujo, la socialan asekurecon. Maldekstrulo kiel Toni Blejro apogis la atakon kontraux Irakon, atakon kiu mortigis precipe la plej malricxulojn de tiu lando. Kaj tiel plu.
Mi, kiu malkasxe evitas cxiun disciplinon de partio, kaj kiu malkasxe (kaj jxaluze) evitas cxiun dependecon sub koterio, eklezio, partio aux sindikato, opinias ke ja la vera politika distingo estas aliloke.
La distingo estus, vere, inter la libero de penso kun la agnosko de la eternaj valoroj, iuflanke, kaj la auxtoritismo kun la konsidero de nur materiaj kaj portempaj valoroj, aliflanke.
Mi favoras la liberon de penso, sen limoj, la partoprenadon de cxiu cxe la publikaj aferoj, ke cxiu mangxu cxiutage kaj la bredadon de la eternaj spiritualaj valoroj, malkasxe agnoskante ke la homoj ne estas egalaj cxe spirita disvolvo kaj ke neniu balotado rajtos, ekzemple, elimini la senmortecon de la spirito preter la korpa vivo.
Mi ne scias cxu mia sinteno estas dekstra cxu maldekstra; kaj mu cxi tio ne gravas al mi!
Mi finos per eta lingvistika nuanco: la tipaj esperantistoj eble estas tre rugxuloj, sed pri konataj difektoj de la lingvo esperanto (kiel la supersignoj aux la deviga akuzativo) kutime ili agas kiel la plej perfortemaj fasxistoj kaj inkvizitoroj. Aux kiel la plej stalinistoj, se vi preferas. Ni ne forgesu la lingvistikan laboron de Stalino, nek liajn teologiajn studojn.
Mi uzas foje (precipe cxe dubindaj frazoj) la partikulon "eske" por la ekdemando kaj la partikulon "mu" por la ekekrio.
Mi tre aman la vorto "ay" - ji esan vere disnova engla vorto por angla 'yes'
(ankore uzata en la scota dialekto de la angla!); ji tre similan al la
esperanta "kay" sed esan mor belsona ay internacia ol la esperanta "kay";
anke ji similan la Itala 'e" (prononsata [ey] e la espana 'y' (prononsata
[iy]). 'ko' esin Old-Germanika vorto signifanta "anke" - ji esan 'ok' en
nuntempe Skandinava langos. En latina 'ko' signifan "kum" or "kume"
12 Oct 2003 16:06:11 -0000
> De: "LiYongxiu" <ulango_lyx@...>
> Asunto: La wordo "ay" esan mor belsona ol "ko"
>
>En Mondlango, la disnova konjunkto "ko"(egala al la engla "and") esan
>canjita al "ay". Law mia opinio, la wordo "ay" esan mor belsona
>ol "ko".
>
>
_________________________________________________________________
ninemsn Premium transforms your e-mail with colours, photos and animated
text. Click here http://ninemsn.com.au/premium/landing.asp
Bonvolez viziti mia homajo(Mondlango-kurso):
http://www.anycities.com/user1/ulango/
Mi tre dankan misto Matthew Martin, hi skribin la eksercos.
LiYongxiu
9. Familo
Kiom da anos esan en yia familo? How many members are there in your
family?
Un, bi, tri, kwar, kwin, siks, sep, en mia familo sume sep anos,
nome: avulo, avino, patro, matro, moraja fratulo, moryuna fratino ko
mi.
One, two, three, four, five, six, seven, in my family, in all seven
members.
Namely: grandfather, grandmother, father, mother, elder brother,
younger sister and myself.
Kio esan yia patro? What is your father?
Mia patro esan enjinero. My father is an engineer.
Ko kio esan yia matro? And what is your mother?
Mia matro? Xi esan edukino de elementa lerneyo. My mother? She is a
teacher in elementary school.
Cu yi esan studento? Are you a student?
Yes, mi esan studento. Yes, I am a student.
Mi lernan en universito. I learn in a university.
Cu anke yia fratos esan studentos? Are your brother and sister also
students?
Ne, lu workan. No, they work.
Per kio lu okupisan? What are their occupations?
Mia moraja fratulo esan workoro, ko mia moryuna fratino workan en
medikeyo. Xi esan flegino.
My elder brother is a worker, and my younger sister works in a
hospital. She is a nurse.
Cu yi havan kinos apuds yia familanos? Do you have kinsfolk besides
your family members?
Yes, mi havan onklulo ko onklino. Lu amba esan medikoros. Yes, I
have an uncle, and an aunt. They are both doctors.
10. Lerneyo
Yen esan mua midlerneyo. This is our middle school.
Bonvolez introdusi al mi yua lerneyo! Please introduce your school
to me!
Yes, mua lerneyo esan biga. Ji konsistan el tridek klasos. En la
lerneyo trovisan mil bicent lernantos.
Yes, our school is big. It consists of thirty classes. In the school
there are one thousand two hundred pupils.
Cu yi xatan yia lerneyo? Do you like your school?
Mi xatan la lerneyo tre multe, sed mi ciam joyan, kiam venan la
libertempo.
I like my school very much, but I am always happy when holidays come.
Kio yi lernan en la lerneyo? What do you learn at school?
Mu lernan Han-lango, matematiko, cina literaturo, geografio,
histro, fiziko ko la alia.
We learn Han language, mathematics, Chinese literature, geography,
history, physics and the rest.
Cu esan libraro, testeyo, ko sporteyo en yia lerneyo? Is there a
library, laboratory and a playground in your school?
Yes. Mi precipe xatan la sporteyo, sur kio mi ludan ciuspeca ludos
pos la lesonos.
Yes, I especially like the playground , on which I play all kinds of
games after lessons.
La lernantos lojanta en fora plaso povan loji en la dormeyo de la
lerneyo.
The pupils from afar can lodge in the dormitory of the school.
11. Lesono
Yen, eksonoran por lesona horo! There, the bell rings for the
lesson.
Bonvolez eniri! Please enter!
Sidez! Sit down!
Starez! Stand up!
Nun mu ekez mua lesono. Now we start our lesson.
Disfermez yua lernlibros. Open your testbooks.
Cu yi komprenan? Do you understand?
Une yi awdez, pose yi ripetez. First you listen, then you repeat.
Nun bonvolez legi! Now please read!
Venez ko skribez la sentenso sur la blaka tabulo! Come and write the
sentence on the blackboard.
Kiu povan Mondlangizi tiu ci sentenso? Bonvolez levi la mano!
Who can Mondlangize this sentence? Please raise your hand!
Tiu sentenso esan justa gramatike, sed misa logike. This sentence is
grammatically correct, but logically wrong.
Mi ne kaptin la jus dirita wordo. Bonvolez ripeti! I did not catch
the word just spoken. Please repeat.
Kiom da markos yi getin en la egzamo de semestro? How many marks did
you get in the semester exam?
12. Vizito
Pardonez, cu mistulo N esan home? Excuse me, is Mr. N at home?
Siman al mi, ke iu sonorizin. Irez rigardi, kiu esan tie? It seems
to me, somebody rang. Go and see who is there?
Enirez! Come in!
Guda tago, mistulo N. Eble mi jenan yi? Good day, Mr. N. Probably I
bother you?
Tute ne, mistulo S. Dise, yia vizito donan al mi granda plezuro. Not
at all, Mr. S. On the contrary, your visit gives me great pleasure.
Bonveno ko bonvolez sidi. Welcome and please have a seat.
Danko, mistulo N. Yi esan tre afabla. Thank you, Mr. N. You are very
kind.
Bonvolez trinki glaso da teo! Please drink a cup of tea!
Kora danko! Cu yi povan diri io pri mistulo F? Thank you! Can you say
something about Mr. F?
Mistulo F? Mi yam delonge ne vidin hi. Mr. F? I have not seen him
for a long time.
Bedawrinde, ke mi nun devan foriri, car yam esan disfrue ko je la
siksu , oni atendon mi en la hotelo.
Unfortunately, I must now leave, for it is already late and at six
o'clock, they expect me at the hotel.
Kiel do? Yi volan yam foriri? Restez ankore momento.
How come? you want to leave already? Stay another moment.
Bonvolez transdoni mia bondeziros al yia estiminda spozino!
Please give my good wishes to your esteemed wife.
Danko! Til revido, mistulo S. Thank you! See you, Mr. S.
4. Wetero
Kia tago esan hodio? What kind of day is it today?
Hodio esan bela tago. Today is a beautiful day.
Kia tago esin hiero? What kind of day was it yesterday?
Hiere pluvin tuta tago. Yesterday it rained all day.
Kia tago eson eble morgo? What kind of day will it possibly be
tomorrow?
La televido predirin ke morge nivon. Television predicted that it
will snow tomorrow.
Hodie esan tre diswarma. Today is very cold.
La tuta premidtago esin nube. It was cloudy all forenoon.
Nun la suno levisan. Now the sun is rising.
Nun esan iom warma, cu ne? It is now a bit warm, isn't it?
Nur iomete mor warma. Only a little warmer.
Kia grados law C termometro esan hodie? How many degrees C is it
today?
Hodio esan dek-kwin grados sur zero law C termometro. Today is
fifteen degrees C above zero.
Ci vespe ventetan ko esan diswarmete. This evening breezy and is a
bit cooler.
Rigardez, kiel carma esan la mornoredo, mu havan bela tago hodie, cu
ne?
Look , how lovely is the morning twilight, we will have a beautiful
day, no?
5. La Sezonos
Kiu sezono yi preferan? Which season do you prefer?
La printempo, car ji esan la most agrabla sezono de la yero.
Spring, because it is the most agreeable season of the year.
La aero esan tiel frexa ko la kampo tiel verda.
The air is so fresh and the countryside so green.
Cu esan diswarma en printempo? Is it cold in Spring?
Ordinare nek warma nor diswarma. Ordinary neither hot cold.
Kiu sezono sekwan la printempo? Which season follows Spring?
La somero sekwan la printempo. Summer follows Spring.
Cu la tagos esan longa en somero? Are the days long in summer?
Yes, ju esan longa en somero ko dislonga en wintro.
Yes, they are long in Summer and short in Winter.
Cu yi aman awtuno? Do you like Autumn?
Yes, Car awtuno esan la sezono por rikolto. Yes, because Autumn is
the season for the harvest.
Kiu sezono esan la lasta de la yero? Which is the last season of the
year?
La wintro. Cu nivan en wintro? Winter. Does it snow in Winter?
Yes, en wintro ofte nivan. Yes, in Winter it often snows.
En wintro oni xatan skio, longdistansa kuro, ko ludi pedbalo.
In Winter, one likes skiing, long distance running, and playing
football.
6. Dato
Kiu tago esan hodio? What day is today?
Hodio esan lundo. (mardo, merkredo, turzdo, frido, saturdo, sundo).
Today is Monday. (Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday,
Sunday).
Kioma tago esin hiero? What date was yesterday?
Hiero esin la dek-biu de aprilo. Yesterday was the twelfth of April.
Kiu dato eson morgo? What date will it be tomorrow?
Morgo eson la unu de mayo. Tomorrow will be the first of May.
Kioma tago esan hodio? What date is today?
Hodio esan la kwaru de Mayo. Today is the fourth of May.
Nomez la dek-bi monos de la yero. Name the twelve months of the year.
Ju esan januaro, februaro, marto, aprilo, mayo, juno, julio, awgusto,
septembro, oktobro, novembro, decembro.
They are January, February, March, April, May, June, July, August,
September, October, November, December.
Kiam Mondlango naskisin ? When was Mondlango born?
Mondlango naskisin en Julio, bimil ko bi. Mondlango was born in July,
two thousand and two.
7. Horo
Pardonez, misto, cu yi povuz diri al mi kioma horo esan? Excuse me,
Mr., can you tell me what time it is?
Esan la triu egzakte. It is exactly three.
Esan la unu ko bidek minutos. It is one and twenty minutes.
Esan kwarono pos la nevu. It is a quarter past nine.
Esan biono pos la siksu. It is half past six.
Permesez, misto, regeli mia kloko law la yia. Mr., allow me to
regulate my watch according to yours.
Mi tre bedawran, ke mi ne portan kum mia kloko. I am very sorry, that
I do not carry a watch.
Mia kloko yam ne funktan. My watch no longer works.
Mia kloko rapidan je kwin minutos. My watch is five minutes fast.
Cu yi konan, cu yam batin la deku? Do you know if it has already
struck ten?
Balde ekbaton la deku. Soon it will strike ten.
8. Ajo
Kiom da yeros yi havan? How many years do you have?
Bidek kwin. Twenty five.
Kia esan yia ajo? What age are you?
Mi esan tridek. I am thirty.
Kia hazardo, samajoros do mu esan. What a coincidence, we are of the
same age.
Kiomyera esan yia moryuna fratulo? How old is your younger brother?
Mia moryuna fratulo esan kwardek-unu. My younger brother is fourty-
one.
Kiomyero havan yia moraja fratino? How old is your elder sister?
Mia moraja fratino ajan kwardek-tri. My elder sister is fourty-three.
Xi esan mor disyuna ol mi. She is older than me.
Xi aspektan mor yuna ol fakte xi esan. She looks younger than she
actually is.
Xi esan en xia bela ajo. She is in her prime age.
1. Saluto
Saluto! Hello!
Guda morno! Good morning!
Guda tago! Good day!
Guda vespo! Good evening!
Guda nokto! Good night!
Kiel yi faran? How do you do?
Danko, tre bone! Fine, thank you!
Kiel yi sentan lastatempe? How do you feel recently?
Kiel antawe. As the same before.
Kiel faran yia familanos? How is your family?
Ne tute bone. Not quite good.
Kiel la aferos iran? How are things going?
Cio iran glate. Every thing is going smoothly.
Mi petan saluti de mi yia spozino. Please give my regards to your
wife.
2. interkonato
Saluto! Cu mi povuz koni yia nomo? Hello! May I know your name?
Saluto! Mi nomisan A . Hello! My name is A.
Kio esan yia nomo? What is your name?
Mia nomo esan M . My name is M.
Kiel hi nomisan? What is his name?
Hi esan D , ko xi? He is D, and she?
Xi esan L. She is L.
Permesez, ke mi prezentez miself. Allow me to introduce myself.
Permesez, ke mi prezentez al yi mia amiko L. Allow me to introduce my
friend L.
Nun mu konatisez. Now let's get to know each other.
Mi tre joyan koni yi. I'm very glad to know you!
Kiel joyinde ke mi povan koni yi! How delightful to get to know you!
Esan al mi tre agrable ke mi konan yi. I'm delighted to make your
acquaintance.
Same mi. Me too.
3. Lango
Cu yi parlan Mondlango? Do you speak Mondlango?
Yes, iom. Yes, a little.
Cu mi ofte faran misos en parlo de Mondlango? Do I often make
mistakes in speaking Mondlango?
Tute ne.Tamen ia foye yi putan misa akcento. Not at all. However,
sometimes you use the wrong accent.
Cu yia amiko povan parli Mondlango? Can your friend speak Mondlango?
Yes. Hi parlan Mondlango tre flue. Yes, he speaks Mondlango very
fluently.
Kia lango esan hia matra lango? Which language is his mother tongue.
Eble la engla lango . Possibley the English language.
Kiom langos yi konan apuds la matra lango? How many languages do you
know besides the mother tongue?
Apuds la matra lango, mi konan anke rusa, germana, fransa ko espana.
Besides the mother tongue, I also know Russian, German, French and
Spanish.
Kiu lango yi parlan mor flue? Which language do you speak more
fluently?
La matra lango. The mother tongue.
Cu Mondlango esan disfacile lernebla por yi? Is Mondlango difficult
to learn for you?
Ne tiel disfacile lernebla kiel alia fremda langos. Not so difficult
to learn as other foreign languages.
Ji ne esan disfacile lernebla por poligloto. It is not difficult to
learn for a polyglot.
Sin conexión 
Enviar mensaje
